Erfgrens bij koop en levering van grond
Een hek van 1,8 meter stond naast de kadastrale grens, met een strook van ongeveer 25 m² ertussen. De Hoge Raad liet op 17 juli 2026 in stand dat de kavelkopers ook die strook hadden verkregen. Het arrest laat zien hoe de koopovereenkomst, de leveringsakte en de zichtbare situatie samen de eigendomsgrens bepalen.
Erfgrensgeschil na een inmeting voor de tuinaanleg
Beide percelen waren tot 2013 in handen van dezelfde familie. Omstreeks 2005 plaatste die familie een ijzeren hek dat er ter plaatse uitziet als een erfafscheiding, maar dat niet op de kadastrale grens staat. De driehoekige strook ertussen, in de processtukken de taartpunt genoemd, hoort sindsdien bij de tuin van het woonhuis.
In februari 2013 verkocht de familie de bouwkavel achter dat hek. De koopakte noemt het adres, de kadastrale aanduiding en de grootte van 11 are en 85 centiare, met een door partijen ondertekende kadastrale tekening erbij. De levering volgde op 2 april 2013. Het woonhuis ging in 2014 weg en kwam in 2018 bij de huidige buren.
In 2021 lieten de kavelkopers hun perceel inmeten voor de tuinaanleg. Daaruit bleek dat het hek niet op de kadastrale grens stond. Zij wilden het verplaatsen naar de kadastrale grens, de buren weigerden, en zowel de rechtbank Oost-Brabant als het hof 's-Hertogenbosch stelde de kavelkopers in het gelijk.
Koop en levering kennen verschillende uitlegnormen
Voor overdracht van grond zijn, naast beschikkingsbevoegdheid, een geldige titel nodig (art. 3:84 BW) en een ingeschreven notariële leveringsakte (art. 3:89 BW). De titel is hier de koopovereenkomst. Er gaat alleen grond over die door zowel de koop als de levering wordt gedekt. De engste van die twee bepaalt dus de omvang (A-G Bartels 20 maart 2026, nr. 4.14-4.15).
De koopovereenkomst wordt uitgelegd volgens de Haviltex-maatstaf: wat mochten partijen uit elkaars verklaringen en gedrag redelijkerwijs afleiden? De leveringsakte wordt objectief uitgelegd, aan de hand van de daarin uitgedrukte bedoeling. De kadastrale kaart is daarbij een mogelijk aanknopingspunt, zonder wettelijk vermoeden dat zij de eigendomsgrens weergeeft. De kaart behoort niet tot de openbare registers (A-G Bartels 20 maart 2026, nr. 4.8-4.17).
Hoge Raad: hof mocht bij de koopakte beginnen
Het cassatieberoep is verworpen. Het hof had de Haviltex-maatstaf vooropgesteld, en het stond het hof vrij om bij de uitleg van de koopovereenkomst te beginnen bij de omschrijving van het verkochte in de koopakte (HR 17 juli 2026, r.o. 3.2.3). Die omschrijving, met de ondertekende kadastrale tekening erbij, leverde het voorlopige oordeel op dat partijen het hele kadastraal aangeduide perceel op het oog hadden.
Daarna woog het hof de tegenargumenten. De kopers wisten niet dat het hek naast de kadastrale grens stond en zij kochten een bouwkavel. Zonder daarop gerichte mededeling van de verkopers hoefden zij niet te verwachten dat een gering deel van het perceel buiten de koop viel (HR 17 juli 2026, r.o. 3.2.4).
Ook de klacht over de bewijslast faalde: het hof besliste niet over art. 150 Rv, maar over de vraag of een derde zich mag beroepen op de uitleg van andermans koopovereenkomst (HR 17 juli 2026, r.o. 3.1.2). De adresvermelding in de leveringsakte duidt alleen de ligging aan (HR 17 juli 2026, r.o. 3.3.2). Wat overbleef is een feitelijke weging, en die toetst de Hoge Raad enkel op begrijpelijkheid. De resterende klachten strandden op art. 81 lid 1 RO.
De A-G gaf het hek meer gewicht
De conclusie van A-G Bartels strekte tot vernietiging en verwijzing. In gewone transacties tussen particulieren, zo betoogt hij, gaan partijen vooral af op wat zij ter plaatse zien. De wetsgeschiedenis onderstreept dat grenzen op een kaart moeten aansluiten bij het rechtsbewustzijn van partijen. Veel gewicht aan de kaart toekennen kan hen bovendien tot extra meetwerk dwingen (A-G Bartels 20 maart 2026, nr. 4.11-4.12 en 4.30-4.34).
Zijn kritiek op het hof raakt twee punten. Ten eerste betrok het hof bij de uitleg van de koop de belangen van derden die de openbare registers raadplegen. Volgens de A-G gaf dat de tekst van de akten te veel gewicht. De objectieve uitlegnorm geldt voor de levering; derden kunnen daarnaast onder voorwaarden bescherming ontlenen aan art. 3:26 en art. 3:88 BW (A-G Bartels 20 maart 2026, nr. 4.26-4.28 en 4.68-4.70).
Ten tweede vond de A-G dat onbekendheid met de afwijking juist kon wijzen op vertrouwen in het zichtbare hek (A-G Bartels 20 maart 2026, nr. 4.91 en 4.100-4.102). De Hoge Raad volgde zijn vernietigingsadvies niet. De overweging over rechtszekerheid had volgens de Hoge Raad geen rol gespeeld in de uitleg. Het hof mocht bij de koopakte beginnen en had de overige omstandigheden vervolgens voldoende beoordeeld (HR 17 juli 2026, r.o. 3.2.3-3.2.6).
Wat betekent dit voor kopers van grond?
Laat een beoogde grens langs een hek, sloot of bomenrij duidelijk omschrijven in zowel de koopovereenkomst als de leveringsakte. Een voldoende duidelijke feitelijke omschrijving in de leveringsakte gaat bij een verschil in de regel voor op de kadastrale aanduiding. Een adres beschrijft doorgaans alleen de ligging. Een ondertekende kadastrale tekening kan juist ondersteunen dat het hele kadastrale perceel is bedoeld (HR 17 juli 2026, r.o. 3.2.3 en 3.3.2).
Bij de uitleg van de levering biedt de akte dus het aanknopingspunt om van de kadastrale grens af te wijken. Het hof Amsterdam leidde uit de omschrijving van het geleverde als cultuurgrond af dat de strook met bomenrij en betonnen palen buiten het geleverde viel. Het hof Den Haag liet een uitgiftetekening juist buiten beschouwing, omdat die niet aan de akte was gehecht. (hof Amsterdam 2025, r.o. 4.11); (hof Den Haag 2025, r.o. 6.5-6.7).
Voor de buurman die zich verweert geldt iets anders. Hij mag stellen dat aan de verkrijging van zijn wederpartij een titelgebrek kleeft, een betwisting en geen bevrijdend verweer, maar zonder concrete feiten komt hij niet aan bewijslevering toe. Het hekvermoeden van art. 5:36 BW werkt bovendien alleen als de afscheiding daadwerkelijk als erfafscheiding tussen beide erven dient. (HR 17 juli 2026, r.o. 3.1.2 en 3.4.2).
Het bezitsvermoeden van art. 3:119 BW zette het hof opzij met art. 5:47 lid 2 BW. Daarop valt iets af te dingen: volgens HR 8 juli 2016 is voor een rechterlijke grensbepaling pas plaats als geen van partijen een bepaalde grensloop stelt of die loop niet kan worden bewezen. De A-G merkte in een voetnoot op dat het hof deze zaak ten onrechte als grensbepaling aanmerkte. Die overweging is in cassatie niet bestreden en bleef daarom overeind. (HR 8 juli 2016, r.o. 3.3.2-3.3.3).
Veelgestelde vragen
Is de kadastrale kaart bewijs van mijn erfgrens?
De kaart kan een aanwijzing zijn, maar beslist op zichzelf niet wie eigenaar is. Daarvoor telt wat door koop en levering is verkregen, eventueel aangevuld met verjaring. Een grensreconstructie door het Kadaster maakt de kadastrale grens zichtbaar. Er bestaat geen wettelijk vermoeden dat die lijn ook de eigendomsgrens is.
Wat als het hek niet op de kadastrale grens staat?
Onderzoek dan zowel de koopovereenkomst als de leveringsakte. Bij de koop tellen ook de mededelingen en omstandigheden mee; voor de levering is de objectief uitgelegde akte bepalend. Het ontbreken van een verwijzing naar het hek beslist daarom niet automatisch het hele geschil. Langdurig gebruik kan daarnaast een afzonderlijke vraag van verjaring oproepen.
Kan een buurman zich beroepen op een koopovereenkomst tussen anderen?
Ja. Een belanghebbende derde mag aanvoeren dat de koopovereenkomst de gestelde levering niet dekt. Daarmee betwist hij het eigendomsrecht van zijn wederpartij. Hij moet daarvoor concrete feiten noemen; algemene stellingen volstaan niet voor bewijslevering. De Hoge Raad besliste hiermee niet dat de bewijslast van eigendom op de betwistende buurman ligt (17 juli 2026, r.o. 3.1.2 en 3.4.2).
Aangehaalde rechtspraak
Hoge Raad
- Hoge Raad 17 juli 2026, ECLI:NL:HR:2026:1304: bij Haviltex-uitleg mag de koopakte het vertrekpunt zijn; de verdere omstandigheden en de afzonderlijke uitleg van de levering blijven van belang (r.o. 3.2.3-3.2.6 en 3.3.2).
- Hoge Raad 8 juli 2016, ECLI:NL:HR:2016:1511: de objectieve uitleg van akten over registergoederen dient de rechtszekerheid van derden (r.o. 4.2.2).
- Hoge Raad 8 juli 2016, ECLI:NL:HR:2016:1438: grensbepaling volgt pas als geen grensloop wordt gesteld of bewezen; art. 5:47 BWSM is gelijkluidend aan art. 5:47 BW (r.o. 3.3.2-3.3.3).
- Hoge Raad 14 augustus 2015, ECLI:NL:HR:2015:2194: de kadastrale kaart behoort niet tot de openbare registers; raadpleegbaarheid sluit bezit te goeder trouw niet uit (r.o. 3.4.3).
- Hoge Raad 14 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:337: bij onduidelijke splitsingsstukken kan de daarin aangewezen feitelijke situatie meewegen binnen de objectieve uitleg (r.o. 3.6.3).
- Hoge Raad 8 december 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA8901: de omvang van het geleverde volgt uit de objectief uitgelegde omschrijving in de notariële leveringsakte (r.o. 3.3).
- Hoge Raad 22 april 1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC1345: zonder dekkende titel gaat het meerdere niet over; de partijverklaring in de akte leverde dwingend bewijs van de verkochte oppervlakte (r.o. 3.3 en 3.8-3.9). Zie ook dwingende bewijskracht van een akte.
- Hoge Raad 2 december 1988, ECLI:NL:HR:1988:AB8205: de in de leveringsakte tot uiting gebrachte bedoeling kan voorgaan op de kadastrale aanduiding; aangehaald in de conclusie van A-G Bartels, nr. 4.20 met bijbehorende voetnoot (r.o. 3.1).
Conclusie A-G
- Conclusie A-G Bartels 20 maart 2026, ECLI:NL:PHR:2026:285: onderscheidt koop en levering en bepleit meer gewicht voor de zichtbare situatie; het vernietigingsadvies is niet gevolgd (nr. 4.14-4.24 en 4.30-4.34).
Gerechtshoven
- Hof Den Haag 15 juli 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:1256: een uitgiftetekening die niet aan de betrokken leveringsakte was gehecht, telde bij de uitleg daarvan niet mee (r.o. 6.5-6.7).
- Hof ’s-Hertogenbosch 4 maart 2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:593: het gehele kadastrale perceel was verkocht en geleverd; dit oordeel bleef in cassatie in stand (r.o. 3.17 en 3.26-3.30).
- Hof Amsterdam 14 januari 2025, ECLI:NL:GHAMS:2025:74: de omschrijving als cultuurgrond beperkte het geleverde; de strook met bomenrij en betonnen palen viel erbuiten (r.o. 4.11).
Rechtbanken
- Rechtbank Overijssel 19 november 2025, ECLI:NL:RBOVE:2025:6777: bewijslevering werd gelast over de vroegere afbakening waarnaar de leveringsakte verwees (r.o. 5.8-5.13).
- Rechtbank Oost-Brabant 14 februari 2024, ECLI:NL:RBOBR:2024:811: de omschrijving van de bouwgrond bood onvoldoende feitelijke afbakening om van de kadastrale begrenzing af te wijken (r.o. 4.3).
- Rechtbank Gelderland 29 maart 2017, ECLI:NL:RBGEL:2017:3386: een onvoldoende duidelijke feitelijke omschrijving in de leveringsakte leidde tot aansluiting bij de kadastrale grenzen (r.o. 4.1-4.3).
Lees ook
- Koop van onroerend goed: wat er juridisch speelt bij de koop en levering van vastgoed.
- Verzwegen geluidsoverlast bij de koop van een woning: wanneer de verkoper had moeten vertellen wat de koper niet zag.
- Wanneer is een notaris aansprakelijk voor een beroepsfout?: de zorgplicht bij het opstellen van akten.
- Dwingende bewijskracht van een akte: wat bewijst zij?: wat een akte bewijst en tegen wie zij werkt.