Informatieplicht vóór de opdracht: meer dan een uurtarief
Een advocaat moet een particuliere cliënt vóór de opdracht voldoende informatie geven over de dienstverlening en de bijbehorende verplichtingen. Een prijsafspraak alleen volstaat niet. Ook de inhoud van de opdracht, contactgegevens, uitvoering en soms het herroepingsrecht zijn van belang. Welke regels gelden, hangt mede af van de manier waarop de overeenkomst wordt gesloten.
Vier informatiegebreken kosten een advocaat 40% van zijn declaratie
Dat bleek bij het hof Amsterdam op 8 juli 2025. Een advocaat had een cliënt bijgestaan in hoger beroep en in een kort geding. De declaratie bedroeg € 8.869,52, waarvan € 1.250 was betaald. De kantonrechter wees de betalingsvordering af omdat de advocaat onvoldoende had gesteld over de totstandkoming van de overeenkomst en zijn informatieplichten.
In hoger beroep kreeg de advocaat alsnog een deel toegewezen. Het hof constateerde vier voldoende ernstige informatiegebreken: onvoldoende prijsinformatie, geen mededeling over het herroepingsrecht, geen voorafgaande beschrijving van de kortgedingwerkzaamheden en geen bevestiging overeenkomstig de wettelijke eisen. Het hof verminderde de prijs met 40%, oftewel € 3.547,81. Na verrekening van de eerdere betaling resteerde € 4.071,71. Het kostenbeding zelf vond het hof niet oneerlijk. De informatieplichten vormden een afzonderlijke toets (hof Amsterdam 2025, r.o. 5.12-5.17).
Welke regels gelden voor de opdracht?
Ook vrije beroepsbeoefenaren, zoals advocaten en architecten, kunnen voor het consumentenrecht een handelaar zijn. De cliënt is consument als hij als natuurlijke persoon handelt buiten zijn beroep of bedrijf. Eerst moet worden vastgesteld of de overeenkomst binnen het toepassingsbereik van afdeling 6.5.2B BW valt; de wet kent uitzonderingen. Vervolgens zijn drie situaties te onderscheiden:
- Een gewone kantooropdracht: artikel 6:230l BW verlangt duidelijke en begrijpelijke informatie, voor zover die niet al uit de context blijkt. Deze regeling geldt ook voor andere overeenkomsten die niet op afstand of buiten de verkoopruimte zijn gesloten.
- Een overeenkomst op afstand: het strengere regime van artikel 6:230m BW en artikel 6:230v BW geldt bij een georganiseerd systeem voor dienstverlening op afstand, waarbij tot en met het sluiten uitsluitend communicatiemiddelen op afstand worden gebruikt. Een telefoongesprek of e-mail maakt een opdracht op zichzelf nog geen afstandsovereenkomst.
- Een overeenkomst buiten de verkoopruimte: daarvoor gelden eveneens uitgebreidere informatieplichten, met de bijzondere verstrekkings- en bevestigingseisen van artikel 6:230t BW. Een bespreking bij de cliënt thuis is niet zonder meer het moment waarop de overeenkomst wordt gesloten.
Het hof Arnhem-Leeuwarden liet op 25 augustus 2026 zien waarom dit onderscheid telt. Een telefonisch gesloten verbouwingsovereenkomst viel daar onder artikel 6:230l BW. De consument had geen herroepingsrecht uit het afstandsregime. De aannemer had echter de btw niet vermeld en kreeg daarom wel een prijsvermindering van 25%. Die vermindering raakte ook de al betaalde facturen uit dezelfde overeenkomst (hof Arnhem-Leeuwarden 2026, r.o. 4.15 en 4.22-4.24).
Naast de consumentenregels geldt voor diensten binnen het bereik van de Dienstenrichtlijn een afzonderlijk informatieregime van artikelen 6:230b-6:230e BW. Dat beschermt ook zakelijke afnemers. Basisgegevens moeten tijdig worden meegedeeld of toegankelijk zijn. Bepaalde aanvullende informatie, zoals een niet vooraf vastgestelde prijs, berekeningswijze of raming en de vindplaats van beroepsregels, wordt op verzoek verstrekt. De consumentenregels kunnen verder gaan en blijven daarnaast gelden.
Wat moet de cliënt vooraf kunnen beoordelen?
Bij een afstandsovereenkomst verlangt artikel 6:230m BW onder meer de volgende informatie, steeds voor zover de betreffende verplichting van toepassing is. De gewone kantooropdracht kent een beperktere lijst. Een universeel model voor iedere dienst en ieder sluitingsproces volstaat daarom niet.
- De inhoud van de dienst. Welke kwestie wordt behandeld, met welk doel en welke voorzienbare werkzaamheden? Een algemene aanduiding als ‘juridische bijstand’ kan te weinig zeggen. Bij een nieuwe opdracht of wezenlijke uitbreiding moet duidelijk zijn wat erbij komt. Dat geldt bijvoorbeeld wanneer naast een lopende zaak een afzonderlijk kort geding wordt opgedragen.
- Identiteit en bereikbaarheid. De identiteit van de dienstverlener en de vereiste adres- en contactgegevens moeten duidelijk zijn. De verplichting gaat niet alleen over de naam op een factuur achteraf.
- De prijs en bijkomende kosten. Vermeld de totale prijs inclusief belastingen of, wanneer die redelijkerwijs niet vooraf kan worden berekend, de berekeningswijze en de vereiste informatie over bijkomende kosten. De verdere eisen bij een uurtarief staan in het artikel over het kostenbeding.
- Betaling en uitvoering. Denk aan de betalingswijze, het moment en de wijze van uitvoering, de leveringstermijn en, waar van toepassing, het klachtafhandelingsbeleid.
- Looptijd en beëindiging. Geef waar toepasselijk de duur, opzeggingsvoorwaarden en minimumduur van de verplichtingen van de consument aan. Dit zijn verschillende gegevens; een verwijzing naar ‘onbepaalde tijd’ beantwoordt niet iedere vraag over opzegging.
- Gedragscodes en geschilbeslechting. Verstrek waar toepasselijk informatie over relevante gedragscodes en de toegang tot buitengerechtelijke klachten- of geschilprocedures waarbij de dienstverlener zich heeft aangesloten.
De voornaamste kenmerken van een dienst en de financiële gevolgen ervan zijn afzonderlijke informatieonderwerpen. Ook een discussie achteraf over onterecht gedeclareerde uren betekent niet zonder meer dat vooraf onduidelijk was welke dienst was afgesproken. De Hoge Raad liet op 5 december 2025 in een concrete zaak het oordeel in stand dat de diensten en de berekeningswijze voldoende duidelijk waren. De begeleidende conclusie maakt dit onderscheid nader inzichtelijk (HR 5 december 2025, r.o. 3.4-3.7; A-G 4 juli 2025, punten 2.31 en 2.37-2.40).
Voor advocaten: klachtenregeling en beroepsregels
Voor advocaten gelden daarnaast beroepsregels. De Verordening op de advocatuur verplicht in beginsel tot een kantoorklachtenregeling die op de opdracht van toepassing wordt verklaard. Een klacht bij de deken of een tuchtprocedure is een ander spoor dan behandeling van een contractueel geschil over de dienstverlening of declaratie. Aansluiting bij de Geschillencommissie Advocatuur is niet voor ieder kantoor verplicht. Noem daarom de werkelijk toepasselijke regeling en de juiste toegang daartoe.
Een algemene voorwaarde die arbitrage of bindend advies voorschrijft, moet voldoen aan de consumentenregels. Artikel 6:236 onder n BW verlangt onder meer dat de consument na een schriftelijk beroep op het beding ten minste een maand krijgt om alsnog voor de bevoegde rechter te kiezen.
De beroepsregels vragen bovendien vastlegging van meer dan prijs en voorwaarden. Gedragsregel 16 lid 1 verplicht de advocaat zijn cliënt op de hoogte te brengen van belangrijke informatie, feiten en afspraken en die schriftelijk te bevestigen, ter voorkoming van misverstand, onzekerheid of geschil. Wie dat verzuimt, draagt volgens de raad van discipline Arnhem-Leeuwarden op 28 april 2026 het bewijsrisico. Een advocaat die een moeder bijstond in procedures over de ondertoezichtstelling van haar kinderen, had geen opdrachtbevestiging gestuurd en niets op schrift gezet over procedure, strategie, verwachtingen, kansen en risico’s, terwijl dat zeker gelet op haar persoon en de aard van de zaak wel had gemoeten. De raad nam daarom aan dat hij haar daarover niet of onvoldoende had geïnformeerd (raad van discipline Arnhem-Leeuwarden 2026, r.o. 5.2 en 5.5).
De berisping die de raad oplegde, gold het geheel. Ook latere onduidelijkheid, over de aanwezigheid van de advocaat op een zitting en over een hoger beroep, woog mee, net als eerdere veroordelingen (raad van discipline Arnhem-Leeuwarden 2026, r.o. 5.6-5.9 en onder 6). Het Hof van Discipline laat de plicht eveneens doorlopen tijdens de opdracht: leiden latere ontwikkelingen tot andere inzichten, dan bespreekt de advocaat die met zijn cliënt, die zich bewust moet zijn van de risico’s van zijn keuzes (Hof van Discipline 2026, r.o. 8.3 en 8.8).
Herroepingsrecht: snel beginnen is geen algemene uitzondering
Bij diensten op afstand of buiten de verkoopruimte heeft de consument in beginsel veertien dagen om te herroepen vanaf het sluiten van de overeenkomst (artikel 6:230o BW). Vooraf moet informatie worden gegeven over de voorwaarden, termijn en uitoefening, met het modelformulier. Ontbreekt die informatie, dan eindigt de termijn uiterlijk twaalf maanden na afloop van de oorspronkelijke termijn. Wordt de informatie alsnog binnen die periode gegeven, dan geldt in beginsel nog veertien dagen vanaf ontvangst.
Voor betaalde diensten kan het recht vervallen zodra de overeenkomst volledig is uitgevoerd, mits de uitvoering met uitdrukkelijke voorafgaande instemming is begonnen en de consument heeft verklaard zijn recht te verliezen bij volledige uitvoering (artikel 6:230p onder d BW). Alleen instemmen met een snelle start is dus onvoldoende. Voor uitvoering tijdens de bedenktijd en eventuele betaling bij herroeping gelden bovendien afzonderlijke voorwaarden.
Dat speelt ook bij spoedeisende dienstverlening. Het hof Den Haag oordeelde op 30 juni 2026 dat een uitvaartopdracht niet als geheel aan het herroepingsrecht ontsnapte doordat de uitvaart snel moest plaatsvinden. De vereiste verklaringen waren niet aangetoond. De prijsvermindering van 25% wegens ontbrekende herroepingsinformatie bleef in stand (hof Den Haag 2026, r.o. 5.5-5.11). De verdere gevolgen staan in het artikel over het herroepingsrecht bij online dienstverlening.
Sinds 25 juni 2026 geldt bovendien artikel 6:230oa BW voor afstandsovereenkomsten die via een online-interface, zoals een website of app, worden gesloten. Daarbij hoort een gemakkelijk toegankelijke onlineontbindingsfunctie, met de vereiste informatie daarover. Een website of losse e-mailopdracht betekent op zichzelf niet dat dit regime geldt. Deze nieuwe verplichting is geen toetsingsmaatstaf voor de oudere overeenkomsten in de hiervoor besproken voorbeeldzaken.
De bevestiging op een duurzame gegevensdrager
Bij een afstandsovereenkomst moet de dienstverlener de overeenkomst met de vereiste informatie bevestigen op een duurzame gegevensdrager, binnen een redelijke termijn en uiterlijk voordat de uitvoering van de dienst begint. Informatie die al vóór het sluiten op zo’n drager is verstrekt, hoeft niet opnieuw te worden verstrekt (artikel 6:230v lid 7 BW). Bij overeenkomsten buiten de verkoopruimte kent artikel 6:230t BW eigen eisen voor de informatieverstrekking en de kopie of bevestiging van de overeenkomst.
Een e-mail of pdf kan als duurzame gegevensdrager dienen: de persoonlijk gerichte informatie moet kunnen worden bewaard en later ongewijzigd geraadpleegd, zonder eenzijdige wijziging door de dienstverlener. Een gewone veranderbare webpagina of alleen een link naar zulke informatie volstaat niet. Een afgeschermd onlineaccount kan onder voorwaarden wel voldoen, met een actieve melding dat nieuwe informatie klaarstaat. De Hoge Raad nam die maatstaf over in zijn arrest van 12 november 2021 (HR 12 november 2021, r.o. 3.4).
Welke gevolgen heeft ontbrekende informatie?
Niet iedere ontbrekende mededeling leidt automatisch tot dezelfde korting. De Hoge Raad onderscheidde op 12 november 2021 bij het afstands- en buitenverkoopruimteregime informatieplichten met een specifieke wettelijke sanctie, essentiële informatieplichten en overige plichten. De rechter onderzoekt de eerste twee categorieën ambtshalve, ook bij verstek. Voor de overige plichten is dat niet als algemene regel voorgeschreven. Een gedeeltelijke vernietiging vergt een voldoende ernstige schending; een tekortkoming op een detailpunt kan daarvoor te gering zijn (HR 12 november 2021, r.o. 3.1.8-3.1.16).
De landelijke sanctierichtlijn biedt houvast, maar is niet bindend. De sanctie moet doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. De rechter kan daarom afwijken. Concrete uitspraken illustreren de gevolgen:
- 40% prijsvermindering bij de vier gebreken in de Amsterdamse advocatenzaak uit 2025.
- 25% bij de ontbrekende herroepingsinformatie in de Haagse uitvaartzaak uit 2026.
- 20% bij juridisch advies in Amsterdam op 28 mei 2026. De maximale prijs was wel transparant, maar de herroepingsinformatie ontbrak. De cliënt had te laat herroepen; de informatiesanctie bleef mogelijk (rechtbank Amsterdam 2026, r.o. 4.4-4.6 en 4.11).
De bevestiging na het sluiten verdient daarbij eigen aandacht. In een webshopzaak uit 2023 was de voorafgaande informatie voldoende, maar ontbraken in de bevestiging contactgegevens én informatie over herroeping. Dat leidde tot 25% vermindering. Een andere Noord-Hollandse zaak over energie betrof een combinatie van ontbrekende contactgegevens, minimumduur en de voorgeschreven verstrekkingswijze. Ook daar volgde 25%. Die uitkomsten zijn geen algemeen tarief per vergeten gegeven.
Informatieplichten en oneerlijke bedingen zijn verschillende toetsen
Ook de inhoud van de contractvoorwaarden kan worden getoetst. Voor bedingen waarover niet afzonderlijk is onderhandeld, kan de oneerlijkheidstoets gelden. Bij een kostenbeding dat de kern van de tegenprestatie vastlegt, komt die toets pas aan de orde als het beding niet duidelijk en begrijpelijk is (artikel 6:231 BW). Een gebrek aan transparantie maakt het beding nog niet automatisch oneerlijk.
Die tweede route leidde in Den Haag in 2024 en Midden-Nederland in 2024 tot afwijzing van declaratievorderingen. Ook Amsterdam in 2026 beoordeelde de basisopdracht en een aanvullende kortgedingopdracht afzonderlijk. Daartegenover vond het hof Den Haag in mei 2026 de vooraf afgesproken maandelijkse facturering in de omstandigheden van die zaak voldoende voor transparantie. De later gebrekkige uitvoering daarvan was een andere vraag. Deze uitkomsten en de gevolgen van vernietiging staan uitgebreider in de analyse van het kostenbeding.
Ook andere voorwaarden blijven toetsbaar. Zo verwierp het Haagse hof in dezelfde zaak een jaarvervalbeding dat onder artikel 6:237 onder h BW viel. Dat is een afzonderlijke kwestie, besproken bij het vervalbeding in algemene voorwaarden.
Wat moet uit het dossier blijken?
De dienstverlener moet voldoende concreet onderbouwen hoe de overeenkomst is gesloten en hoe aan de toepasselijke informatieplichten is voldaan. Bewaar daarom het aanbod, de opdrachtbevestiging, bijlagen en relevante verzend- of ontvangstgegevens. Een document met alleen een uurtarief bewijst niet dat ook de overige informatie is verstrekt. Algemene stukken over een bestelproces zijn echter niet bij voorbaat uitgesloten: de rechter mag daaruit onder omstandigheden afleiden dat de concrete overeenkomst volgens dat proces tot stand kwam (HR 12 november 2021, r.o. 3.1.17).
Een goede vastlegging kan beslissend zijn. Een architect die na kantoorbesprekingen een offerte per e-mail had gestuurd, met per fase de werkzaamheden en kosten, kreeg bij het hof Amsterdam op 18 juli 2023 alsnog zijn declaratie toegewezen. Het hof kon vaststellen dat de cliënt voldoende was geïnformeerd en overeenkomstig die offerte was gefactureerd (hof Amsterdam 2023, r.o. 2.5-2.8).
Veelgestelde vragen
Geldt de informatieplicht ook bij een mondelinge opdracht?
Ja, ook een mondelinge opdracht kan onder de consumentenregels vallen. Welke informatie en vorm vereist zijn, hangt af van de wijze van sluiten. Voor een gewone kantooropdracht bestaat geen algemene wettelijke plicht om alles op een duurzame gegevensdrager te bevestigen. Schriftelijke vastlegging blijft wel belangrijk om te kunnen bewijzen wat vooraf is besproken.
Wat is een duurzame gegevensdrager?
Een middel waarmee persoonlijk gerichte informatie kan worden bewaard en later ongewijzigd geraadpleegd. Een e-mail of pdf kan voldoen. Een gewone veranderbare webpagina of alleen een link ernaartoe niet. Een afgeschermd onlineaccount kan onder voorwaarden wel voldoen, mits de informatie duurzaam beschikbaar is en de consument actief over nieuwe berichten wordt geïnformeerd.
Geldt het herroepingsrecht ook bij een advocaat?
In beginsel wel bij een afstandsovereenkomst of een overeenkomst buiten de verkoopruimte. De gewone bedenktijd bedraagt veertien dagen. Meteen beginnen met werken laat het recht niet automatisch vervallen. Voor verlies bij volledige uitvoering van een betaalde dienst zijn uitdrukkelijke voorafgaande instemming en erkenning van dat rechtsverlies nodig. Bij een gewone kantooropdracht geldt dit wettelijke herroepingsrecht niet.
Aangehaalde rechtspraak
Hoge Raad
- Hoge Raad 5 december 2025, ECLI:NL:HR:2025:1856: besproken diensten en berekeningswijze waren in dit geval voldoende duidelijk; afzonderlijk onderhandeld kostenbeding buiten Richtlijn 93/13 (r.o. 3.2-3.7).
- Hoge Raad 12 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1677: onderscheid informatieplichten, voldoende ernstige schending en niet-bindende sanctierichtlijn; bewijs en duurzame drager (r.o. 3.1.8-3.1.19 en 3.4).
Conclusies advocaat-generaal
- Parket bij de Hoge Raad 4 juli 2025, ECLI:NL:PHR:2025:748: conclusie Wissink over het onderscheid tussen kenmerken, prijsinformatie en gedeclareerde werkzaamheden; advies tot verwerping (punten 2.31 en 2.37-2.40).
- Parket bij de Hoge Raad 16 augustus 2021, ECLI:NL:PHR:2021:758: conclusie Wissink: duurzaam onlineaccount en actieve kennisgeving; deze gronden overgenomen in HR 2021:1677, r.o. 3.4 (punten 9.2.1-9.2.3).
Gerechtshoven
- Hof Arnhem-Leeuwarden 25 augustus 2026, ECLI:NL:GHARL:2026:5459: geen afstandsherroeping, wel 25% wegens ontbrekende btw-informatie; ook betaalde facturen geraakt (r.o. 4.15 en 4.22-4.24).
- Hof Den Haag 30 juni 2026, ECLI:NL:GHDHA:2026:2200: spoedige uitvaart maakt overeenkomst niet als geheel uitgezonderd; 25% wegens ontbrekende herroepingsinformatie (r.o. 5.5-5.11).
- Hof Den Haag 12 mei 2026, ECLI:NL:GHDHA:2026:942: vooraf afgesproken maandfacturering hier transparant; prijsinformatie afzonderlijk getoetst; jaarvervalbeding verworpen (r.o. 6.7-6.12 en 6.38-6.44).
- Hof Amsterdam 8 juli 2025, ECLI:NL:GHAMS:2025:1765: vier informatiegebreken leidden tot 40% vermindering, terwijl het kostenbeding niet oneerlijk was (r.o. 5.7-5.17).
- Hof Amsterdam 18 juli 2023, ECLI:NL:GHAMS:2023:1717: kantoorbesprekingen en offerte met werkzaamheden en kosten per fase voldeden aan artikel 6:230l BW (r.o. 2.5-2.8).
Rechtbanken
- Rechtbank Amsterdam 28 mei 2026, ECLI:NL:RBAMS:2026:5078: transparante maximale adviesprijs, maar toch 20% vermindering wegens ontbrekende herroepingsinformatie (r.o. 4.4-4.6 en 4.11).
- Rechtbank Amsterdam 18 maart 2026, ECLI:NL:RBAMS:2026:2670: basisopdracht en aanvullende kortgedingopdracht afzonderlijk beoordeeld; laatste prijsbeding wel transparant (r.o. 4.6-4.23).
- Rechtbank Midden-Nederland 16 oktober 2024, ECLI:NL:RBMNE:2024:5996: kostenbeding in deze omstandigheden oneerlijk; volgens kantonrechter kon overeenkomst niet voortbestaan (r.o. 3.3-3.10).
- Rechtbank Den Haag 12 maart 2024, ECLI:NL:RBDHA:2024:3262: afzonderlijke toets van transparantie en oneerlijkheid; declaratievordering afgewezen (r.o. 4.1-4.6).
- Rechtbank Noord-Holland 11 oktober 2023, ECLI:NL:RBNHO:2023:10445: energiezaak met gecombineerde informatiegebreken; 25% vermindering (r.o. 2.4-2.10).
- Rechtbank Noord-Holland 28 juni 2023, ECLI:NL:RBNHO:2023:6146: voorafgaande informatie voldoende, bevestiging onvolledig; 25% vermindering (r.o. 2.3-2.7).
Hof van Discipline
- Hof van Discipline 16 februari 2026, ECLI:NL:TAHVD:2026:57: belangrijke informatie en afspraken schriftelijk bevestigen, ook bij latere ontwikkelingen; opdrachtbevestiging en latere advisering zonder de juridische mogelijkheden en risico’s schoten tekort (r.o. 8.3 en 8.8).
Raden van discipline
- Raad van discipline Arnhem-Leeuwarden 28 april 2026, ECLI:NL:TADRARL:2026:109: zonder schriftelijke vastlegging draagt de advocaat het bewijsrisico; geen opdrachtbevestiging en niets vastgelegd over procedure, strategie, kansen en risico’s; berisping mede wegens latere onduidelijkheid en eerdere veroordelingen (r.o. 5.2-5.5 en onder 6).