Inleiding
Het consumentenrecht beschermt de particulier die met een professionele partij contracteert. Die bescherming is deels van Europese oorsprong en werkt door in het Nederlandse recht: oneerlijke bedingen kunnen worden vernietigd, informatie- en herroepingsrechten geven de consument ruimte, en incassokosten en rente zijn aan grenzen gebonden. Kenmerkend is dat de rechter een deel van die bescherming ambtshalve toepast.
Oneerlijke bedingen en ambtshalve toetsing
Bedingen in algemene voorwaarden die het evenwicht tussen partijen ten nadele van de consument onredelijk verstoren, kunnen als oneerlijk worden vernietigd (art. 6:233 BW, in het licht van de Europese richtlijn oneerlijke bedingen 93/13). De rechter moet zulke bedingen ambtshalve toetsen, ook als de consument zich er niet op beroept. De Hoge Raad heeft die verplichting in het arrest Heesakkers/Voets uitgewerkt: ook de appelrechter is gehouden om, binnen de grenzen van de rechtsstrijd, te onderzoeken of een beding oneerlijk is, en een oneerlijk beding te vernietigen, desnoods na de zaak daartoe aan te houden en partijen te horen (HR 13 september 2013, ECLI:NL:HR:2013:691). Dat maakt de toetsing van boete-, incasso- en verlengingsbedingen tot een terugkerend twistpunt.
Informatie- en herroepingsrechten
Bij overeenkomsten op afstand en buiten de verkoopruimte gelden precontractuele informatieplichten en, in beginsel, een herroepingsrecht (art. 6:230m e.v. BW). Wordt de consument niet correct geïnformeerd over het herroepingsrecht, dan wordt de herroepingstermijn van veertien dagen van rechtswege verlengd. Bij dienstverleners speelt daarnaast de vraag wat vooraf moet worden meegedeeld over prijs en voorwaarden. Een uurtarief zonder enige indicatie van de totale kosten is niet transparant, maar leidt lang niet altijd tot vernietiging; die tweestapstoets komt aan bod op de pagina over het kostenbeding van advocaten en andere dienstverleners.
Incassokosten en rente
Buitengerechtelijke incassokosten tegenover een consument zijn wettelijk gemaximeerd en vereisen in de regel eerst een correcte aanmaning met een betalingstermijn, de veertiendagenbrief (art. 6:96 BW). Een incassokostenbeding dat daarvan ten nadele van de consument afwijkt, kan worden vernietigd. Ook contractuele rente wordt aan redelijkheid getoetst. De concrete eisen aan die aanmaning komen aan bod op de pagina over consumentenincasso.
Wat de uitkomst bepaalt
De uitkomst hangt samen met de kwalificatie als consument, de inhoud van de gebruikte voorwaarden en de naleving van de formele informatie- en aanmaningsvereisten. Omdat de rechter ambtshalve toetst, sneuvelt een vordering van de professionele partij regelmatig op een beding dat niet door de beugel kan.