Borgtocht en persoonlijke zekerheid in de advocatuur
In vijf hofarresten werden zekerheden vernietigd die advocaten voor hun declaraties hadden verlangd, drie keer een borgtocht of garantstelling van een DGA. De norm daarachter staat sinds 2018 in regel 19 van de Gedragsregels advocatuur, en de tuchtrechter handhaaft haar. Ook nadat de vordering tot vernietiging is verjaard, kan een beroep op die vernietigingsgrond nog dienen als verweer tegen een vordering op de zekerheid.
Borgtocht vlak voor zitting getekend: vordering op DGA afgewezen
In mei 2012 ondertekende de bestuurder en aandeelhouder van Product Source B.V., vlak voor een zitting in een zaak van die vennootschap, een geschrift dat zijn advocaat hem aanreikte. Daarmee stond hij persoonlijk borg en hoofdelijk in voor alle declaraties van het kantoor aan de vennootschap. De vennootschap ging failliet, € 8.203,66 bleef onbetaald en de kantonrechter veroordeelde de bestuurder als borg. Het hof vernietigde dat vonnis en wees de vordering alsnog af (hof Den Bosch 2016, r.o. 4.1 en 4.10).
Wat er bij de ondertekening werd gezegd, bleef omstreden. Volgens de bestuurder kreeg hij een briefje onder de neus geschoven met de mededeling dat de advocaat anders niet verder kon met de zaak. Volgens de advocaat was er niet gedreigd en had hij de gevolgen uitgelegd. Het hof hoefde dat niet uit te zoeken. Ook als de lezing van de advocaat klopte, was de borgtocht een zekerheid anders dan in geld, zonder bijzonder geval en zonder overleg met de deken. De advocaat kende de financiële nood van de onderneming en liet tekenen op een voor de bestuurder spannend moment, en dat was misbruik van omstandigheden (hof Den Bosch 2016, r.o. 4.4-4.7).
Het hof stond daarin niet alleen. In 2012 had hetzelfde hof een hoofdelijke aansprakelijkheid vernietigd die een advocatenkantoor van een bestuurder had verlangd in ruil voor de afgifte van het procesdossier van zijn vennootschap. De bestuurder had naar zijn onbetwiste stelling een burn-out en de vennootschap stond op de rand van faillissement (hof Den Bosch 2012, r.o. 11.3 en 11.4.6). In 2014 hield hof Amsterdam de vernietiging in stand van een persoonlijke garantstelling die een advocaat had gekregen na een reeks e-mails vlak voor een comparitie. "Je hebt niet veel tijd meer", stond in een van die mails (hof Amsterdam 2014, r.o. 2.4 en 3.9).
Regel 19 Gedragsregels: dezelfde norm onder een nieuw nummer
De arresten uit 2012, 2014 en 2016 toetsen aan regel 28 lid 1 van de Gedragsregels voor de Advocatuur 1992. Die regels zijn in februari 2018 vervangen door de Gedragsregels advocatuur 2018, en de norm staat nu in regel 19 van de Gedragsregels advocatuur 2018: "Het is de advocaat niet toegestaan voor de betaling van zijn declaratie andere zekerheid te aanvaarden dan een voorschot in geld, behoudens in bijzondere gevallen en dan slechts na overleg met de deken." Op het woord "toegestaan" na, dat "geoorloofd" verving, is dat de oude tekst. Het tweede lid regelt hetzelfde voor voldoening van de declaratie anders dan in geld. Wie vandaag regel 28 opzoekt, vindt een andere regel: die gaat over het overnemen van cliënten en de afgifte van het dossier aan de opvolgend advocaat.
De tuchtrechter is aan de gedragsregels niet gebonden, maar gebruikt ze om de norm van artikel 46 Advocatenwet in te vullen. Bij zekerheid voor de declaratie gaat het om de kernwaarde integriteit uit artikel 10a lid 1 onder d Advocatenwet. Regel 19 stelt twee eisen tegelijk: een bijzonder geval, en overleg met de deken voordat de zekerheid wordt aanvaard. Een melding achteraf is geen overleg. Het Hof van Discipline rekende een advocaat een notariële schuldbekentenis met pandrecht aan die pas ruim vier maanden na het passeren aan de deken was gemeld (Hof van Discipline 29 december 2025, r.o. 8.1 en 8.14). Overleg alleen is evenmin genoeg. Daarna beslist de advocaat zelf of het geval bijzonder is, en die beslissing toetst de tuchtrechter (raad van discipline Arnhem-Leeuwarden 2024, r.o. 5.4). Had de deken vooraf geen bezwaar tegen een hypotheek, dan bleef een tuchtklacht daarover zonder gevolg (raad van discipline Arnhem-Leeuwarden 2021, r.o. 5.6-5.7).
Hoe dat in de praktijk uitpakt, laat een Haagse tuchtzaak zien. Een advocaat schreef haar cliënten in januari 2019 dat zij hen niet op de zitting zou bijstaan tenzij zij borg stonden voor de openstaande facturen. Toen de getekende borgstellingen uitbleven, kondigde zij aan zich de volgende ochtend "nog voor 10.00 uur" als advocaat terug te trekken. De raad van discipline noemde de borgstellingen ongeoorloofd en onbetamelijk, rekende haar de forse druk aan en legde een berisping op. Dat zij de borgstellingen later niet wilde inroepen, verontschuldigde haar niet (raad van discipline Den Haag 2022, r.o. 5.17 en 6.1-6.3). Ook een borgsom in geld naast een gewoon voorschot kan over de grens gaan. Een voorschot en een borg van elk € 65.340 van een particuliere cliënt in een beperkte strafzaak gaven de advocaat een aanvullende financiële machtspositie. Zonder bijzondere omstandigheden en zonder contact met de deken was dat onbetamelijk (raad van discipline Amsterdam 2026, r.o. 5.12-5.13).
Misbruik van omstandigheden: waarom de zekerheid vernietigbaar is
De civiele rechter legt de gedragsregel naast artikel 3:44 lid 4 BW. Misbruik van omstandigheden vraagt dat iemand weet of moet begrijpen dat een ander door bijzondere omstandigheden, zoals afhankelijkheid of onervarenheid, tot een rechtshandeling wordt bewogen, en die toch bevordert terwijl wat hij weet hem had moeten weerhouden. Hof Amsterdam zag geen reden de gedragsregel daarbij buiten beschouwing te laten. Dat alleen de tuchtrechter een maatregel kan opleggen, staat daaraan niet in de weg (hof Amsterdam 2014, r.o. 3.7). Een advocaat kent de regel of behoort die te kennen, en die kennis had hem ervan moeten weerhouden de zekerheid te verlangen, zeker zonder de cliënt op de regel te wijzen (hof Den Bosch 2012, r.o. 11.4.5).
De afhankelijkheid volgt volgens de hoven al grotendeels uit de verhouding zelf, gelet op het belang van de cliënt bij juridische bijstand. In de zaak van 2016 kwamen daar de financiële nood van de onderneming en het moment vlak voor de zitting bij (hof Den Bosch 2016, r.o. 4.6). In de zaak van 2012 trad het kantoor ook op in de echtscheiding van de cliënt, en had hij bij het tekenen geen andere advocaat (hof Den Bosch 2012, r.o. 11.4.1 en 11.4.6). In de zaak van 2014 dreigde de advocaat zich kort voor een comparitie terug te trekken. Dat die comparitie dan volgens het procesreglement zou zijn uitgesteld, hielp het kantoor niet: die regel mocht van een advocatenkantoor bekend worden verondersteld, en van de cliënt niet (hof Amsterdam 2014, r.o. 3.6).
Na 2016 bleef die lijn staan. Hof Den Bosch vernietigde in 2019 een hypotheek, vaststellingsovereenkomsten en pandaktes die mede een advocatenmaatschap zekerheid gaven, voor een declaratieschuld waarvan het bestaan niet was komen vast te staan. Dat in de vaststellingsovereenkomsten afstand was gedaan van een beroep op vernietiging, hield dat niet tegen (hof Den Bosch 2019, r.o. 6.20-6.21). Hof Amsterdam liet in 2023 de vernietiging in stand van een garantstelling van € 537.560,83 die een zoon had getekend voor de declaraties van zijn vader. De advocaat was een vriend van de familie, wist dat de zoon dat bedrag zonder een verwachte uitkering uit een nalatenschap niet kon opbrengen en had de deken niet geraadpleegd (hof Amsterdam 2023, r.o. 3.9.3-3.9.4). De feiten in beide zaken dateren van vóór 2018, dus de hoven toetsten nog aan regel 28 lid 1. Regel 19 lid 1 is inhoudelijk gelijk.
Wat kan een DGA doen tegen een borgtocht voor advocaatkosten?
Een borgtocht of garantstelling die een advocaat zonder bijzonder geval en zonder voorafgaand dekenoverleg verlangt, is in strijd met regel 19 lid 1. In de vijf besproken hofarresten over artikel 3:44 BW leidde zo'n zekerheid telkens tot vernietiging. Ook zonder akte ligt de lat voor de advocaat hoog. Een ondernemer die toezegde "persoonlijk garant" te staan, werd daarmee niet zonder meer borg voor alle bestaande en toekomstige declaraties van zijn vennootschap. De advocaat had moeten nagaan of hij begreep dat hij met zijn privévermogen instond. Bij een gehuwde DGA is bovendien in beginsel toestemming van de echtgenoot nodig (artikel 1:88 lid 1 onder c BW). De uitzondering voor de normale uitoefening van het bedrijf ging niet op voor een jarenlange, omvangrijke procesopdracht, zodat de echtgenote de borgtocht kon vernietigen (hof Arnhem-Leeuwarden 2024, r.o. 5.5 en 5.9-5.11).
Ook een oude borgtocht valt nog aan te vechten. De verjaringstermijn van drie jaar voor een vordering tot vernietiging (artikel 3:52 lid 1 onder b BW) speelt geen rol als de DGA de vernietiging inroept om een vordering op de akte af te weren. Dat kan te allen tijde (artikel 3:51 lid 3 BW). In de zaak van 2012 dateerde de akte van 2004 en werd het beroep op vernietiging in 2011 gedaan, met succes (hof Den Bosch 2012, r.o. 11.4.1-11.4.2). Wie zelf de vernietiging vordert, heeft drie jaar vanaf het moment dat de invloed heeft opgehouden te werken. Bij de garantstelling van de zoon was dat op zijn vroegst de dag in november 2018 waarop die nalatenschapsuitkering bij het advocatenkantoor binnenkwam, ruim zeven jaar na de garantstelling (hof Amsterdam 2023, r.o. 3.9.5). Wanneer een beroep op vernietiging als verweer geldt en wanneer de termijn toch telt, staat in de post over verjaring van een beroep op vernietiging.
Het verweer moet dan wel in de civiele procedure worden gevoerd. Een bestuurder die zich in een opdrachtbevestiging uit 2015 privé hoofdelijk had verbonden, liet het geding over de declaraties op verstek gaan. Dat vonnis werd onherroepelijk en diende later als steunvordering voor haar faillissement. Haar tuchtklacht over het beding kwam te laat. De gewone klachttermijn is drie jaar vanaf het moment dat de klager het handelen kende of redelijkerwijs kon kennen (artikel 46g lid 1 onder a Advocatenwet). De geldigheid van de vordering liet de raad bovendien uitdrukkelijk aan de civiele rechter (raad van discipline Amsterdam 2025, r.o. 5.8 en 5.16). Bij een vordering op een borg- of garantstellingsakte zijn daarom vier vragen meteen van belang: is de deken vooraf geraadpleegd, wat maakte het geval bijzonder, onder welke druk werd getekend, en heeft de echtgenoot ingestemd. Hoe de rechter de zorgplicht van de advocaat verder invult, komt aan de orde bij beroepsaansprakelijkheid van advocaten.
Veelgestelde vragen
Welke zekerheden vallen onder regel 19 Gedragsregels?
Alles wat de betaling van de declaratie zekerstelt en geen voorschot in geld is. De toelichting op regel 19 noemt auto's, volbloedpaarden, een hypotheek van de cliënt of van een derde en de cessie van vorderingen van de cliënt. In de rechtspraak kwamen daar borgtochten, hoofdelijke aansprakelijkheid, pandrechten en een notariële schuldbekentenis met pand bij. Een gewoon voorschot in geld blijft toegestaan.
Wat als de DGA de garantstelling zelf heeft voorgesteld?
Dat hoeft geen verschil te maken. Hof Amsterdam oordeelde in 2014 dat de advocaat de bestuurder had behoren te weerhouden, ook voor zover die de garantstelling zelf had voorgesteld, omdat niet bleek dat hij de gedragsregel kende. In de Haagse tuchtzaak van 2022 hadden de cliënten met borgstellingen ingestemd, en de raad rekende ze de advocaat toch aan.
Wat riskeert een advocaat die toch een borgtocht verlangt?
De raden van discipline in Den Haag, Arnhem-Leeuwarden en Amsterdam legden een berisping op, soms naast andere verwijten. Het Hof van Discipline legde in 2025, mede wegens gebrekkige kostenvoorlichting, een voorwaardelijke schorsing van vier weken op. Bij een geslaagd beroep op vernietiging valt de zekerheid weg en moet worden terugbetaald wat op grond daarvan is ontvangen: in de zaak van 2012 ruim € 11.900.
Aangehaalde rechtspraak
Hof van Discipline: ECLI:NL:TAHVD:2025:272 (29 december 2025, r.o. 8.14-8.15; een notariële schuldbekentenis met pandrecht zonder bijzonder geval en zonder voorafgaand dekenoverleg is in strijd met regel 19 lid 1; melding achteraf is geen overleg).
Gerechtshoven: ECLI:NL:GHSHE:2016:4681 ('s-Hertogenbosch, 18 oktober 2016, r.o. 4.6-4.8; borgtocht van de DGA vernietigd wegens misbruik van omstandigheden, ook als de lezing van de advocaat juist is; het beroep op vernietiging ter afwering verjaart niet); ECLI:NL:GHSHE:2012:BW7211 ('s-Hertogenbosch, 29 mei 2012, r.o. 11.4.3-11.4.8; hoofdelijke aansprakelijkheid van de bestuurder in ruil voor afgifte van het dossier vernietigd); ECLI:NL:GHAMS:2014:2410 (Amsterdam, 3 juni 2014, r.o. 3.6-3.9; de gedragsregel mag bij de toets van artikel 3:44 BW worden betrokken, ook bij een door de bestuurder voorgestelde garantstelling); ECLI:NL:GHSHE:2019:517 ('s-Hertogenbosch, 12 februari 2019, r.o. 6.20-6.22; hypotheek, vaststellingsovereenkomsten en pandaktes ten gunste van een advocatenmaatschap vernietigd, contractuele afstand van vernietiging gepasseerd); ECLI:NL:GHAMS:2023:959 (Amsterdam, 25 april 2023, r.o. 3.9.3-3.9.5; garantstelling van de zoon voor de declaraties van zijn vader vernietigd; de termijn van artikel 3:52 lid 1 onder b BW begint pas als de invloed ophoudt); ECLI:NL:GHARL:2024:6033 (Arnhem-Leeuwarden, 24 september 2024, r.o. 5.5-5.11; een toezegging persoonlijk garant te staan is geen borgtocht voor alle toekomstige declaraties; de uitzondering van artikel 1:88 lid 5 BW geldt niet voor een omvangrijke procesopdracht).
Raden van discipline: ECLI:NL:TADRSGR:2022:34 (Den Haag, 14 maart 2022, r.o. 5.17 en 6.1-6.3; borgstellingen afgedwongen met de dreiging van terugtrekking voor een zitting, berisping); ECLI:NL:TADRARL:2024:18 (Arnhem-Leeuwarden, 8 januari 2024, r.o. 5.4-5.10; ook na dekenoverleg beslist de advocaat zelf of het geval bijzonder is, en die keuze wordt getoetst; berisping); ECLI:NL:TADRARL:2021:161 (Arnhem-Leeuwarden, 26 juli 2021, r.o. 5.4-5.7; hypotheek na voorafgaande instemming van de deken niet verwijtbaar); ECLI:NL:TADRAMS:2025:215 (Amsterdam, 24 november 2025, r.o. 5.8 en 5.16; tuchtklacht over een hoofdelijkheidsbeding na drie jaar niet-ontvankelijk; de geldigheid van de vordering is aan de civiele rechter); ECLI:NL:TADRAMS:2026:107 (Amsterdam, 1 juni 2026, r.o. 5.12-5.13; een borgsom in geld naast een even hoog voorschot schept een aanvullende financiële machtspositie en is zonder bijzondere omstandigheden en dekencontact onbetamelijk).
Lees ook
- Dreigen met publiciteit: mag een advocaat de pers als drukmiddel gebruiken?
- Kostenbeding advocaat: wanneer is een uurtarief onvoldoende?
- Precontractuele informatieplicht bij dienstverleners: wat moet een advocaat vertellen vóór de opdracht?
- Commercial litigation, Prime Law
- Meer over beroepsaansprakelijkheid