Grenzen aan de paulianabevoegdheid van de curator
De rechtbank Gelderland vernietigde de verkoop van een bedrijfspand met de faillissementspauliana, maar wees de geldvordering van de curator volledig af. De vernietiging gaat niet verder dan nodig is om het nadeel van de boedel op te heffen: de objectief relatieve werking van artikel 51 Fw. De koper houdt bovendien een verrekenbare boedelvordering voor het bedrag waarmee de boedel is gebaat, en houdt de curator daarmee op afstand.
Curator vernietigt verkoop bedrijfspand, maar vangt bot
Een curator vernietigde de verkoop van een bedrijfspand door de latere failliet aan een koper, op grond van de faillissementspauliana (artikel 42 Fw). In een eerder tussenvonnis stond al vast dat die vernietiging rechtsgeldig was: zowel de failliet als de koper wisten dat schuldeisers zouden worden benadeeld. Toch kreeg de curator in het eindvonnis vrijwel niets toegewezen.
De vernietiging werkt terug tot het moment van de koop (artikel 3:53 lid 1 BW). Het pand was dus nooit van de koper geworden en bleef eigendom van de failliet. Wat de partijen over en weer hadden gepresteerd — de levering van het pand en de betaalde koopsom — was onverschuldigd verricht en moest terug (artikel 51 lid 1 en lid 3 Fw). De curator vorderde daarnaast de huurpenningen die de koper in de tussentijd had geïnd, op grond van ongerechtvaardigde verrijking.
Rechtbank: de pauliana mag de boedel niet beter maken
De curator probeerde via aanvulling van de rechtsgronden (artikel 25 Rv, met een beroep op de artikelen 6:206 en 3:121 BW) álle door de koper ontvangen huurpenningen als vruchten op te eisen. Dat lukte niet. De faillissementspauliana is uitsluitend bedoeld om de boedel terug te brengen in de toestand waarin die zonder de paulianeuze handeling zou hebben verkeerd. Artikel 51 Fw begrenst de vernietiging: zij strekt niet verder dan opheffing van het geleden nadeel. Dat is de objectief relatieve werking. Het nadeel aan misgelopen huur was in het tussenvonnis al beperkt tot zes maanden; inclusief de door de failliet af te dragen btw kwam de rechtbank in dit vonnis uit op € 7.529,94. Een hogere veroordeling zou de boedel niet herstellen maar bevóórdelen, en dat past niet bij de strekking van artikel 51 Fw.
Vervolgens sloeg het verrekeningsverweer van de koper toe. Bij de vraag wat hij terugkrijgt, telt niet de omvang van de benadeling, maar in hoeverre de boedel na teruggave van het pand is gebaat (artikel 51 lid 3 Fw). Partijen waren het erover eens dat de boedel in elk geval is gebaat voor € 46.493,82: dat deel van de koopsom was gebruikt om de hypotheekschuld van de failliet bij de eerste hypotheekhouder af te lossen. Voor dat bedrag heeft de koper een concurrente boedelvordering, en die mag hij verrekenen (artikel 6:127 BW) met zijn boedelschuld van € 7.529,94 voor de huur. Omdat zijn schuld ruimschoots lager is dan zijn vordering, slaagt de verrekening en gaat de huurvordering volledig teniet.
Wat betekent dit voor curatoren en wederpartijen?
Voor een curator betekent dit: bereken vóór de vernietiging wat er per saldo overblijft. De pauliana is geen instrument om de boedel beter te maken dan zonder de transactie, en de wederpartij krijgt voor zover de boedel is gebaat een verrekenbare boedelvordering die de opbrengst kan wegstrepen. Niet voor niets kreeg de curator hier ook de buitengerechtelijke kosten niet vergoed: hij had het beroep op verrekening moeten zien aankomen.
Voor de wederpartij geldt het spiegelbeeld. Ook na een geslaagde pauliana hoeft de positie niet verloren te zijn. Heeft de eigen prestatie de boedel daadwerkelijk verrijkt — zoals hier door aflossing van een hypotheek — dan ontstaat een concurrente boedelvordering die in verrekening kan worden gebracht. Wie dat tijdig en concreet onderbouwt, kan een paulianavordering grotendeels neutraliseren.
Veelgestelde vragen
Wat is de faillissementspauliana?
Het is de bevoegdheid van de curator om onverplichte rechtshandelingen die de failliet vóór het faillissement verrichtte te vernietigen (artikel 42 Fw). Vereist is wetenschap van benadeling: beide partijen wisten of behoorden te weten dat schuldeisers door de handeling zouden worden benadeeld. Bij verplichte rechtshandelingen geldt het strengere criterium van artikel 47 Fw.
Hoe ver reikt de vernietiging door de pauliana?
Niet verder dan nodig is om het nadeel van de boedel op te heffen. Dat is de objectief relatieve werking van artikel 51 Fw. De vernietiging brengt de boedel terug in de toestand zonder de paulianeuze handeling, maar mag de boedel niet in een betere positie brengen dan daarvoor.
Kan de wederpartij na vernietiging verrekenen?
Ja. Voor zover de boedel door de prestatie van de wederpartij is gebaat (artikel 51 lid 3 Fw), krijgt die wederpartij een concurrente boedelvordering. Die vordering kan worden verrekend met een boedelschuld, bijvoorbeeld de plicht om ontvangen huur of vruchten terug te betalen (artikel 6:127 BW).
Rechtbank Gelderland (zittingsplaats Arnhem) 11 februari 2026, ECLI:NL:RBGEL:2026:1149 (vervolg op ECLI:NL:RBGEL:2025:3810).
Aangehaalde rechtspraak
Rechtbanken: ECLI:NL:RBGEL:2026:1149 · ECLI:NL:RBGEL:2025:3810