Naar inhoud

Sea Shepherd: ontslag stichtingsbestuurders nietig

6 april 2026Juriaan de Vries

Ontslag van een stichtingsbestuurder en statutaire unanimiteit

Het Amsterdamse hof verklaarde op 9 december 2025 twee ontslagbesluiten bij Sea Shepherd Global nietig. De statuten vereisten dat alle overige bestuurders vóór ontslag stemden. Vier van de zes stemmen volstonden daardoor niet. Toch kregen de betrokkenen geen toegang tot de administratie: zij waren later door de rechter ontslagen en onderbouwden geen bijzondere omstandigheden voor inzage.

Vier van de zes bestuurders besluiten tot ontslag

Het conflict ontstond nadat de oprichter van de Sea Shepherd-beweging in 2022 brak met de Amerikaanse organisatie Sea Shepherd Conservation Society. Vier medebestuurders van Stichting Sea Shepherd Global besloten op 9 augustus 2022 via Zoom tot zijn onmiddellijke ontslag. De oprichter en een tweede bestuurder waren voor die vergadering niet uitgenodigd. (hof Amsterdam 2025, r.o. 3.6-3.7)

Vijf maanden later, op 23 januari 2023, ontsloegen dezelfde vier bestuursleden de tweede bestuurder. Zij was deze keer wel uitgenodigd, maar verscheen niet nadat haar vraag naar de ontslagreden onbeantwoord was gebleven. De oprichter kreeg geen uitnodiging, hoewel hij had aangevoerd dat zijn eerdere ontslag ongeldig was en hij nog mocht stemmen. (hof Amsterdam 2025, r.o. 3.13-3.16)

De rechtbank had beide ontslagbesluiten vernietigd wegens schending van regels over de totstandkoming van besluiten. De bestuurders wilden in hoger beroep vastgesteld zien dat de besluiten van meet af aan nietig waren. Het hof gaf hun op dat punt gelijk. (hof Amsterdam 2025, r.o. 4.2, 6.2-6.6)

Het hof leest "gezamenlijke overige bestuurders" als unanimiteit

Artikel 9 lid 4 van de statuten bepaalde dat bij meer dan twee bestuurders ontslag kon plaatsvinden door de "gezamenlijke overige bestuurders". Het hof legde die bepaling objectief uit, aan de hand van de tekst en het geheel van de statuten. Alle bestuurders behalve degene wiens ontslag voorlag, moesten vóór stemmen. Anders zou de bepaling niets toevoegen aan de gewone meerderheidsregel. Dat elders "algemene stemmen" stond, veranderde die uitleg niet. (hof Amsterdam 2025, r.o. 6.4-6.5)

Voor het ontslag van de oprichter was dus ook de instemming van de tweede bestuurder nodig. Omdat die ontbrak, bleef hij bestuurder. Daardoor was zijn instemming op haar beurt nodig voor het ontslag van die tweede bestuurder. Ook het tweede besluit miste de vereiste meerderheid. (hof Amsterdam 2025, r.o. 6.6)

Dat gebrek leidt tot nietigheid op grond van artikel 2:14 lid 1 BW. De Hoge Raad had al beslist dat het ontbreken van een wettelijk of statutair vereiste meerderheid tot nietigheid leidt. Dit verschilt van een schending van regels over de totstandkoming, zoals een oproepgebrek, die onder artikel 2:15 lid 1 onder a BW tot vernietigbaarheid kan leiden. (HR 10 juli 2020, r.o. 3.2.2)

Het latere rechterlijke ontslag begrenst het inzagerecht

De nietigheid betekende dat de twee langer bestuurder waren gebleven dan in het handelsregister stond. Hun bestuurslidmaatschap eindigde alsnog op 20 december 2023: de rechtbank ontsloeg hen toen in een afzonderlijke procedure op grond van artikel 2:298 lid 1 BW. Dat rechterlijke ontslag bleef in hoger beroep in stand. Hun informatievordering werd daarom beoordeeld vanuit hun positie als voormalige bestuurders. (hof Amsterdam 2025, r.o. 6.8-6.10)

Een oud-bestuurder heeft in beginsel geen toegang meer tot de administratie van de rechtspersoon. Het hof aanvaardt een mogelijke uitzondering bij bijzondere omstandigheden, bijvoorbeeld om verantwoording af te leggen of zich tegen verwijten over de taakvervulling te verweren. Daarvoor moet de oud-bestuurder concreet maken waarom bepaalde stukken nodig zijn. (HR 24 november 2017, r.o. 4.2); (hof Amsterdam 2025, r.o. 6.11)

De twee verwezen slechts in algemene zin naar hun vroegere verantwoordelijkheid. Zij lichtten niet toe welke stukken zij nodig hadden voor verantwoording of verweer. De wens van de oprichter om toegang te krijgen tot de achterban van SSG rechtvaardigde evenmin inzage. Zijn eigen organisatie CPWF was toen al actief. Het hof wees de vordering af. (hof Amsterdam 2025, r.o. 3.9-3.10, 6.11)

De andere bestuursbesluiten blijven in stand

De nietigheid van de ontslagen maakte latere besluiten niet automatisch nietig. De jaarstukken over 2022 waren in maart 2024 vastgesteld, na het rechterlijke ontslag. De betrokkenheid van de twee voormalige bestuurders was op dat moment niet meer nodig. (hof Amsterdam 2025, r.o. 6.19-6.20)

Voor het aangaan van de samenwerking met de Amerikaanse organisatie was geen bijzondere meerderheidseis gesteld. Het hof ging ervan uit dat een eventueel benodigd bestuursbesluit bij gewone meerderheid kon worden genomen. De vier overige bestuurders konden die meerderheid vormen. Het ontbreken van uitnodigingen leverde hooguit een totstandkomingsgebrek op. Een beroep op vernietiging strandde bovendien op de termijn van artikel 2:15 lid 5 BW. Elk besluit vergde dus een afzonderlijke beoordeling. (hof Amsterdam 2025, r.o. 6.21)

Wat moet een stichtingsbestuur vóór ontslag controleren?

De statuten van een stichting bepalen wie bevoegd is een bestuurder te ontslaan en welke stemmen daarvoor nodig zijn. Bij SSG moest naast de vier initiatiefnemers ook de andere collega instemmen. Een correcte uitnodiging alleen had dat meerderheidsgebrek niet verholpen: de vereiste stemmen vóór moesten daadwerkelijk worden uitgebracht.

Leg daarom per besluit vast wie op dat moment bestuurder is, welke meerderheid geldt en welke stemmen zijn uitgebracht. De uitkomst bij Sea Shepherd laat ook zien waarom ontslag door medebestuurders en ontslag door de rechter afzonderlijk moeten worden beoordeeld. Het mislukken van de eerste route verhinderde het latere rechterlijke ontslag niet.

Veelgestelde vragen

Moet de bestuurder over zijn eigen ontslag meestemmen?

In deze zaak sloeg de unanimiteit op alle andere bestuurders. De stem van degene wiens ontslag werd voorgesteld, was daarvoor niet vereist. Bij zes bestuurders waren dus vijf stemmen vóór nodig. Die uitkomst berust op de uitleg van de statuten van SSG; bij een andere stichting moet de eigen statutaire regeling worden onderzocht.

Welke termijn geldt voor het aanvechten van een vernietigbaar besluit?

Artikel 2:15 lid 5 BW laat de bevoegdheid om vernietiging te vorderen een jaar na het einde van de dag vervallen waarop het besluit voldoende bekendheid kreeg of de belanghebbende ervan kennisnam of werd verwittigd. Deze specifieke vervaltermijn betreft vernietiging. Daaruit volgt geen algemeen advies om met een beroep op nietigheid te wachten.

Sluit dit arrest elk verzoek van een oud-bestuurder om stukken uit?

Het hof beoordeelde de aanspraak op de administratie uit hoofde van het vroegere bestuurderschap. De advocaat had uitdrukkelijk bevestigd dat geen inzageverzoek op grond van artikel 843a Rv (oud) voorlag. Of bepaalde documenten op een afzonderlijke wettelijke grondslag kunnen worden verkregen, moet aan de voorwaarden van die grondslag worden getoetst. (hof Amsterdam 2025, r.o. 6.9)

Aangehaalde rechtspraak

Lees ook