Naar inhoud

Ontslag van een stichtingsbestuurder door de rechter: wanneer grijpt de rechter in?

17 april 2026Juriaan de Vries

Rechterlijk ontslag en het belang van de stichting

Een stichtingsbestuurder kan worden ontslagen wegens taakverwaarlozing, maar ook wanneer een bestuursimpasse het functioneren van de stichting ernstig belemmert. De rechtspraak uit 2026 laat beide situaties zien. Daarbij vragen de toegang tot de procedure, de ontslaggrond en het mogelijke vijfjarige bestuursverbod ieder om een eigen beoordeling.

Bijgewerkt op 4 november 2026.

Artikel 2:298 BW kent vier ontslaggronden

Op grond van artikel 2:298 lid 1 BW kan de rechtbank een stichtingsbestuurder ontslaan wegens verwaarlozing van zijn taak, andere gewichtige redenen of een ingrijpende wijziging van omstandigheden waardoor voortzetting van het bestuurderschap in redelijkheid niet kan worden geduld. Een vierde grond is het niet of niet behoorlijk voldoen aan een rechterlijk bevel op grond van artikel 2:297 BW.

Sinds 1 juli 2021 zijn de ontslaggronden verruimd. Handelen in strijd met de wet of de statuten kan taakverwaarlozing of een andere gewichtige reden opleveren. Ook een duurzame blokkade van de besluitvorming kan ingrijpen rechtvaardigen. Structurele zelfverrijking of financieel wanbeheer is dus geen vereiste voor ieder ontslag. Bij oudere gedragingen verdient aandacht welk wettelijk regime geldt.

Een verzoek van een belanghebbende of het openbaar ministerie is nodig. De rechtbank heeft geen algemene bevoegdheid om op eigen initiatief een ontslagprocedure te beginnen of voort te zetten. Tijdens een aanhangige procedure kan zij wel voorlopige maatregelen treffen. Dat onderscheid kreeg concreet betekenis toen verzoekers hun ontslagverzoek introkken: daarmee eindigde ook de grondslag voor het onderzoek door een tijdelijk bestuurder (rechtbank Den Haag augustus 2026, r.o. 3.8-3.12).

Blokkeren van een eigen schuld leidde tot ontslag uit de STAK

De rechtbank Gelderland ontsloeg op 14 augustus 2026 een bestuurder van een stichting administratiekantoor, een STAK. De bestuurder had privéschulden aan de onderliggende BV en was daarnaast bestuurder en prioriteitsaandeelhouder van die BV. Volgens de rechtbank gebruikte hij zijn zeggenschap om te beletten dat de BV haar vorderingen op hem incasseerde. Ook vanuit zijn functie bij de STAK had hij dat moeten voorkomen. Het handelen binnen de BV werkte daarmee door in de beoordeling van zijn STAK-bestuurstaak (rechtbank Gelderland augustus 2026, r.o. 4.6).

Daarnaast waren de verschillende rollen, het risico op verdere blokkering en de ernstig verstoorde verhouding met de medebestuurder samen voldoende voor ontslag wegens andere gewichtige redenen of ingrijpend gewijzigde omstandigheden. Binnen de STAK vonden al jaren geen bestuursvergaderingen meer plaats. De rechtbank beoordeelde dus de concrete gevolgen van de belangenverstrengeling voor beide rechtspersonen (rechtbank Gelderland augustus 2026, r.o. 4.8-4.11).

De rechtbank maakte daarbij een financieel onderscheid. Het uitblijven van betaling betekende op zichzelf geen vermindering van het eigen vermogen van de BV: de vorderingen bleven bestaan. De liquiditeitspositie werd wel geraakt. Die precisering voorkomt dat een bestuursconflict wordt onderbouwd met een vermogensverlies dat niet is vastgesteld (rechtbank Gelderland augustus 2026, r.o. 4.7). Het ontslag betrof zijn functie bij de STAK; de beschikking ontsloeg hem niet tevens als BV-bestuurder.

Ook zonder ernstig verwijt kan een vastgelopen bestuur worden ontslagen

Een andere situatie speelde bij een stichting met een vastgoedonderneming. Twee familiekampen konden de afgesproken bestuursopvolging niet uitvoeren. Het gerechtshof Amsterdam bekrachtigde op 10 april 2026 het ontslag van alle zittende bestuurders. Het voortdurende disfunctioneren van het bestuur kon aan ieder van hen worden toegerekend. De stichting had belang bij een bestuur dat daadwerkelijk kon handelen (hof Amsterdam 2026, r.o. 5.8-5.12).

Dat ontslag bracht in deze zaak geen bestuursverbod mee: de bestuurders kon onvoldoende ernstig verwijt worden gemaakt. Een collectief veroorzaakte impasse kan dus wel degelijk ontslag rechtvaardigen, ook wanneer de verantwoordelijkheid over meerdere bestuurders is verdeeld (hof Amsterdam 2026, r.o. 5.11-5.13).

Dezelfde scheiding tussen ontslaggrond en verwijtbaarheid is zichtbaar in een Haagse appelzaak. De stichting kon door een patstelling haar werk niet behoorlijk uitvoeren. Het bijeenroepen van vergaderingen betekende nog niet dat werkbare besluitvorming plaatsvond. Het hof bekrachtigde het ontslag wegens andere gewichtige redenen, terwijl taakverwaarlozing en een bestuursverbod buiten toepassing bleven (hof Den Haag 2026, r.o. 6.4-6.12).

Ook een passief bestuurslid moet financieel toezicht houden

Financiële taakverwaarlozing blijft een duidelijke ontslaggrond. In een zaak over zorggelden ontbraken een behoorlijke administratie, jaarrekeningen en voldoende controle. De bestuurder gaf geen afdoende verklaring voor geldstromen en het gebruik van middelen voor privédoeleinden. De rechtbank Amsterdam wees op 19 maart 2026 het ontslagverzoek van het openbaar ministerie toe (rechtbank Amsterdam 2026, r.o. 3.10-3.17).

Ook de penningmeester werd ontslagen. Hij kon zich niet verschuilen achter zijn gebrek aan financiële kennis en zijn beperkte feitelijke bemoeienis. Hij had problemen moeten signaleren en moeten ingrijpen. De interne taakverdeling kan relevant zijn voor de individuele verantwoordelijkheid, maar neemt de toezichtstaak van een bestuurslid niet vanzelf weg. Voor beide bestuurders gold het vijfjarige bestuursverbod (rechtbank Amsterdam 2026, r.o. 3.18-3.19 en dictum 5.1-5.3).

Een conflict vraagt om concrete gevolgen voor het bestuur

De grens blijkt uit de beschikking van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2026. Een oprichter en voormalig penningmeester wilde een andere bestuurder laten ontslaan. Zij maakte onder meer bezwaar tegen uitgaven, een mogelijke belangenverstrengeling en de onderlinge verhoudingen. De rechtbank wees het verzoek af. De financiële verwijten waren onvoldoende onderbouwd en het gestelde eigen voordeel was niet aangetoond (rechtbank Rotterdam 2026, r.o. 5.13-5.16).

Ook bleek niet dat noodzakelijke of wenselijke besluiten daadwerkelijk uitbleven. Bovendien kon de verstoorde verhouding niet uitsluitend aan de aangesproken bestuurder worden toegerekend. In deze omstandigheden was onvoldoende grond voor zijn ontslag. Het verschil met de Amsterdamse impassezaak zit daarmee in het aantoonbare disfunctioneren en de onderbouwing van het gevraagde ingrijpen (rechtbank Rotterdam 2026, r.o. 5.17-5.19).

De verzoeker moet voldoende bij de stichting betrokken zijn

De toegang tot de procedure staat los van de vraag of het ontslag inhoudelijk gerechtvaardigd is. Volgens de Hoge Raad kan iemand belanghebbende zijn wanneer de uitkomst zijn eigen belang voldoende raakt of wanneer hij anderszins zo nauw bij het onderwerp betrokken is dat deelname gerechtvaardigd is. De ingrijpendheid van het gevraagde ontslag hoort vervolgens bij de inhoudelijke beoordeling (HR 12 oktober 2018, r.o. 4.1.2-4.2).

Een oud-bestuurder kan betrokken blijven bij gebeurtenissen uit zijn bestuursperiode, mits hij zijn verzoek binnen een redelijke termijn na zijn vertrek indient. De omstandigheden bepalen wat redelijk is (HR 10 november 2006, r.o. 3.4.2-3.4.3). In de Rotterdamse zaak behield de verzoekster haar belanghebbendheid nadat zij tijdens de procedure zelf was ontslagen, vanwege haar betrokkenheid bij de financiële onderwerpen waarop haar verzoek zag (rechtbank Rotterdam 2026, r.o. 5.7-5.8).

Familiebanden, emotionele betrokkenheid of de wens om vastgoed van de stichting te gebruiken zijn op zichzelf onvoldoende. Zo verklaarde de rechtbank Gelderland verzoekers niet-ontvankelijk die geen voldoende eigen belang of nauwe betrokkenheid konden aantonen. Algemene zorgen over het stichtingsbelang maken de procedure niet voor iedereen toegankelijk (rechtbank Gelderland maart 2026, r.o. 4.3-4.9).

Schorsing kan bescherming bieden tijdens het onderzoek

Een ontslagprocedure kan tijd kosten. Artikel 2:298 lid 2 BW biedt ruimte voor schorsing en andere voorlopige maatregelen in het bestuur, waaronder de benoeming van een tijdelijk bestuurder. Voor een voorlopige schorsing kan een gerechtvaardigde vrees voor een ontslaggrond voldoende zijn. Het definitieve oordeel over ontslag volgt dan later (hof Arnhem-Leeuwarden 2026, r.o. 3.16-3.24).

De maatregel moet passen bij het concrete risico, zoals het blokkeren van besluiten, ondoorzichtige geldstromen of het uitsluiten van een medebestuurder. Ook de duur, bevoegdheden en informatievoorziening van een tijdelijk bestuurder verdienen aandacht. Een voorlopige schorsing betekent op zichzelf nog geen definitief ontslag.

Het vijfjarige bestuursverbod heeft een eigen uitzondering

Volgens artikel 2:298 lid 3 BW kan een door de rechtbank ontslagen bestuurder gedurende vijf jaar na het ontslag geen bestuurder of commissaris van een stichting worden. De wet maakt een uitzondering wanneer hem, mede gelet op de aan anderen toebedeelde taken, geen ernstig verwijt kan worden gemaakt. De wettelijke formulering ziet op nieuwe benoemingen als bestuurder of commissaris van een stichting.

Het verschil is praktisch groot. In de Gelderse STAK-zaak bleef dit wettelijke gevolg in stand, omdat de rechtbank het gedrag ernstig verwijtbaar vond. In de Amsterdamse impassezaak bleef het verbod juist achterwege. Een verzoek of verweer moet daarom afzonderlijk ingaan op het einde van de huidige functie en op de verwijtbaarheid die voor de uitzondering op het verbod van belang is (rechtbank Gelderland augustus 2026, r.o. 4.12; hof Amsterdam 2026, r.o. 5.13).

Wat betekent dit voor een ontslagverzoek of verweer?

Een bruikbaar ontslagdossier verbindt de bestuurstaak aan concrete handelingen, besluiten en gevolgen. Bij financiële verwijten zijn de administratie, bankmutaties en gevraagde verantwoording van belang. Bij een impasse moet blijken welke besluiten uitblijven, waarom dat de stichting raakt en waarom voortzetting van het bestaande bestuur onhoudbaar is. Daartegenover kan een bestuurder inzichtelijk maken welke besluiten wel zijn genomen en hoe hij het stichtingsbelang heeft behartigd.

Bevoegd is in beginsel de rechtbank van de statutaire zetel van de stichting. Artikel 995 Rv bepaalt daarnaast dat het verzoekschrift de stichting en haar woonplaats vermeldt en dat de rechter haar oproeping gelast. Dat laatste betreft een oproeping, geen verplichting om daadwerkelijk te verschijnen. In de Gelderse STAK-zaak achtte de rechtbank afzonderlijke oproeping zinledig omdat beide zelfstandig bevoegde bestuurders al deelnamen en hun tegengestelde standpunten hadden toegelicht. Dat oordeel hangt samen met die specifieke procespositie (rechtbank Gelderland augustus 2026, r.o. 4.1-4.2).

Tot slot verdient de bestuurssituatie na het ontslag aandacht. Bij een echte vacature kan artikel 2:299 BW een grondslag bieden om nieuwe stichtingsbestuurders te laten benoemen. Een samenhangend verzoek maakt duidelijk wie voorlopig of definitief kan besturen en welke bevoegdheden daarvoor nodig zijn.

Veelgestelde vragen

Kan een bestuurder ontslag voorkomen door zelf af te treden?

Een bestuurder die rechtsgeldig is afgetreden, kan niet nogmaals uit dezelfde functie worden ontslagen. Dat neemt mogelijke resterende beslissingen, zoals over proceskosten of een opvolger, niet weg. In een Haagse STAK-zaak werd het ontslag van afgetreden bestuurders afgewezen, maar werden zij wel in de proceskosten veroordeeld (rechtbank Den Haag juli 2026, r.o. 4.9-4.10 en 4.20).

Kan de rechter ook een commissaris van een stichting ontslaan?

Ja. Artikel 2:298 lid 4 BW verklaart de ontslagregeling van overeenkomstige toepassing op commissarissen. Ook dan moeten het functioneren in de concrete toezichtstaak en de aangevoerde ontslaggrond worden onderbouwd. Voorlopige maatregelen en de wettelijke gevolgen van een rechterlijk ontslag vragen daarbij eveneens afzonderlijke aandacht.

Wat gebeurt er als het ontslagverzoek wordt ingetrokken?

Intrekking voordat een eindbeschikking is gegeven kan ook de grondslag onder voorlopige bestuursmaatregelen wegnemen. Dat heeft gevolgen voor een tijdelijk bestuurder en diens onderzoek. In een Haagse zaak beëindigde de rechtbank na intrekking de procedure en alle voorlopige voorzieningen, ondanks zorgen van de tijdelijk bestuurder over de stichting (rechtbank Den Haag augustus 2026, r.o. 3.8-3.13).

Aangehaalde rechtspraak

Lees ook