AVG-inzageverzoek en misbruik van recht
Een verzoeker die bij tientallen webshops inzage vroeg en daarna geld eiste, is in juli 2026 zeven keer niet-ontvankelijk verklaard wegens misbruik van recht. De Noord-Hollandse beschikkingen laten zien welk bewijs daarvoor nodig is, wanneer werkelijke proceskosten worden vergoed en hoe een webshop op zo’n verzoek reageert.
Een patroon van verzoeken wijst op een verdienmodel
Wie bij een webshop bestelt, laat persoonsgegevens achter. Op grond van artikel 15 van de AVG mag de klant inzage vragen in die gegevens, zonder te zeggen waarom. Op 13 juli 2026 stelde de rechtbank Noord-Holland in twee beschikkingen vast dat dit recht was ingezet als verdienmodel. De ene ging over een tuinmeubelwebshop (rechtbank Noord-Holland 2026, tuinmeubelwebshop), de andere over een tweede webshop (rechtbank Noord-Holland 2026, tweede webshop).
Bij de tweede webshop diende een klant op 18 juli 2025 een inzageverzoek in. Ruim een maand later volgde een sommatie: voldoe binnen veertien dagen, en anders 925 euro exclusief btw aan buitengerechtelijke kosten. Weer een maand later kwam een niet-onderhandelbaar schikkingsvoorstel van 1.250 euro, onder dreiging van een procedure. Op 5 oktober 2025 gaf de webshop algemene informatie over de verwerking en vroeg zij de verzoeker zijn identiteit te bevestigen. Daarop kwam geen reactie. In de procedure bracht hij zijn verzoek ter zitting terug tot alleen inzage, met een dwangsom van 250 euro per dag tot 35.000 euro (rechtbank Noord-Holland 2026, tweede webshop, r.o. 2.1-3.2).
De rechtbank kwam aan de inhoud niet toe. Dezelfde verzoeker had ongeveer twintig van deze zaken bij de rechtbank aanhangig gemaakt. Ter zitting verklaarde hij in anderhalf jaar zo'n negentig inzageverzoeken te hebben gedaan, en ook bij de rechtbanken Rotterdam en Midden-Nederland liepen vergelijkbare zaken. Wie weigerde of te weinig inzage gaf, werd gedagvaard. Volgens de rechtbank had de verzoeker "welbewust een situatie [...] geconstrueerd" die hem een schadevergoeding moest opleveren (rechtbank Noord-Holland 2026, tuinmeubelwebshop, r.o. 4.16, 4.17 en 4.20). Op 13 en 21 juli 2026 volgden nog vijf beschikkingen tegen dezelfde verzoeker, met dezelfde uitkomst. De besproken beschikkingen zijn uitspraken in eerste aanleg.
Misbruik van recht: hoge lat, patroon telt mee
Een beroep op misbruik begint bij artikel 3:13 BW: wie een bevoegdheid misbruikt, kan haar niet inroepen. Een rechter neemt dat niet snel aan, omdat iedereen toegang tot de rechter moet hebben (artikel 6 EVRM; rechtbank Noord-Holland 2026, tuinmeubelwebshop, r.o. 4.4). Voor het inzagerecht geeft artikel 12 lid 5 AVG een eigen maatstaf. De verwerkingsverantwoordelijke mag kennelijk ongegronde of buitensporige verzoeken weigeren, met name als ze zich herhalen, en moet zelf aantonen dat het verzoek zo'n verzoek is.
Een ander doel dan controle van de eigen gegevens is daarvoor op zichzelf onvoldoende. Het Hof van Justitie oordeelde in C-307/22 dat ook zo'n verzoek moet worden ingewilligd. Het hof 's-Hertogenbosch zei in juli 2026 hetzelfde over informatie die iemand opvraagt voor een andere procedure. Misbruik werd het daar door bijkomende omstandigheden: een oud-ambtenaar bleef zich met meer dan honderd verzoeken tot zijn voormalige gemeente wenden "als drukmiddel" om een financiële vergoeding te krijgen, terwijl de gevraagde informatie er niet was (hof 's-Hertogenbosch 2026, r.o. 6.9.9).
Waar de grens dan ligt, bepaalde het Hof van Justitie op 19 maart 2026 in Brillen Rottler (C-526/24). Een particulier had zich aangemeld voor de nieuwsbrief van een Duitse opticien en vroeg dertien dagen later inzage. Ook zo'n eerste verzoek kan buitensporig zijn, als de verwerkingsverantwoordelijke duidelijk aantoont dat het is gedaan om kunstmatig de voorwaarden voor een schadevergoeding te scheppen. Alle omstandigheden tellen mee: of de betrokkene zijn gegevens verstrekte zonder daartoe verplicht te zijn, met welk doel, hoeveel tijd er zat tussen verstrekking en verzoek, en hoe hij zich gedroeg. Openbare informatie over een patroon van verzoeken en schadeclaims bij andere bedrijven mag meewegen, mits ander bewijs haar bevestigt. Het Hof legt de uitzondering strikt uit; de criteria zijn hoog (HvJ EU 19 maart 2026, Brillen Rottler, punten 35 en 41-43).
In Noord-Holland lag dat bewijs er. In de zeven beschikkingen keerde hetzelfde patroon terug: kosten die al vroeg werden aangezegd, druk om te schikken, een eis die kort voor of op de zitting werd verminderd, en gemachtigden die niet verschenen en aan wier bestaan werd getwijfeld. De verzoeker werd niet-ontvankelijk verklaard (rechtbank Noord-Holland 2026, tuinmeubelwebshop, r.o. 4.26). Zo oordeelde in 2022 ook de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State over iemand die gemeenten om inzage vroeg om daarna dwangsommen te innen wegens te laat beslissen.
Werkelijke proceskosten vragen om onderbouwing
Bij de proceskosten maakte de onderbouwing van de verdediging het verschil. De tweede webshop verscheen zelf en kreeg 50 euro voor reis- en verletkosten (rechtbank Noord-Holland 2026, tweede webshop, r.o. 4.13). De tuinmeubelwebshop had een advocaat, vroeg om de werkelijke kosten en specificeerde die; daar moest de verzoeker 10.105,49 euro betalen, waarvan 9.181,49 euro advocaatkosten (rechtbank Noord-Holland 2026, tuinmeubelwebshop, r.o. 4.27-4.30). Een andere webshop kreeg op die manier 7.047,97 euro toegewezen (rechtbank Noord-Holland 21 juli 2026, ECLI:NL:RBNHO:2026:9168, r.o. 5.13). Wie de werkelijke kosten wel vroeg maar niet begrootte, kreeg alleen het vaste tarief (rechtbank Noord-Holland 21 juli 2026, ECLI:NL:RBNHO:2026:9165, r.o. 5.13).
Wat kunnen webshops doen tegen een oneigenlijk AVG-verzoek?
Reageer in beginsel binnen een maand op een inzageverzoek. Bij complexe of talrijke verzoeken kan die termijn zo nodig met twee maanden worden verlengd; deel dat binnen de eerste maand met redenen mee (artikel 12 lid 3 AVG). Een te laat antwoord kan een schending opleveren waarop een schadeclaim kan steunen. In Noord-Holland gaf het patroon van de verzoeker de doorslag, ook bij een webshop die pas na tien maanden antwoordde. Daar toetste de rechtbank het misbruik zelf, zonder dat de webshop het uitdrukkelijk had ingeroepen (rechtbank Noord-Holland 21 juli 2026, ECLI:NL:RBNHO:2026:9167, r.o. 2.1, 2.4 en 4.2). Dat uitzonderlijke oordeel geeft andere webshops geen vrijbrief om een verzoek te laten liggen. Heeft de webshop redenen om te twijfelen aan de identiteit van de verzoeker, dan mag hij om de informatie vragen die nodig is om die te bevestigen (artikel 12 lid 6 AVG), en niet meer dan dat.
Wil de webshop een verzoek weigeren als buitensporig, dan deelt hij dat binnen een maand mee, met de reden erbij en met de mogelijkheid van een klacht bij de Autoriteit Persoonsgegevens en van een procedure bij de rechter (artikel 12 lid 4 AVG). Leg vast wat op een patroon wijst: een sommatie met kostenaanzegging kort na het verzoek, een schikkingsvoorstel onder dreiging van een procedure, schikkingsbedragen die steeds verschuiven, en openbare informatie over zaken tegen andere bedrijven. Betaal niet onder druk: het verdienmodel draait op bedrijven die uit vrees voor hoge vergoedingen betalen om van het gedoe af te zijn (rechtbank Noord-Holland 2026, tuinmeubelwebshop, r.o. 4.20).
Komt het tot een procedure, dan zijn artikel 12 lid 5 AVG en misbruik van recht het meest verstrekkende verweer: de rechter komt dan aan de inhoud niet toe. Vraag uitdrukkelijk om de werkelijke proceskosten en specificeer ze met uren en tarief. Zonder die toelichting blijft er weinig van over: bij bewezen misbruik van procesrecht werd van 3.492,04 euro exclusief btw alleen 1.500 euro toegewezen (rechtbank Rotterdam 2024, r.o. 2.9-2.10). Meer over dit type geschil bij commercial litigation.
Veelgestelde vragen
Mag een bedrijf een AVG-inzageverzoek weigeren?
Het inzagerecht van artikel 15 AVG is het uitgangspunt. Bij kennelijk ongegronde of buitensporige verzoeken mag het bedrijf weigeren of een redelijke vergoeding voor de administratieve kosten vragen (artikel 12 lid 5 AVG). Het bedrijf moet die uitzondering zelf aantonen. Een verzoek hoeft niet te worden gemotiveerd.
Wanneer is een inzageverzoek buitensporig of misbruik van recht?
Een verzoek om een claim voor te bereiden valt ook onder het inzagerecht (C-307/22). Voor misbruik moet de verwerkingsverantwoordelijke duidelijk aantonen dat de verzoeker een oneigenlijk doel nastreeft, bijvoorbeeld door kunstmatig de voorwaarden voor schadevergoeding te scheppen. Alle omstandigheden tellen mee. Ook een eerste verzoek kan zo buitensporig zijn (C-526/24).
Kan de verzoeker schadevergoeding eisen als de webshop niet of te laat antwoordt?
Dat kan, als de schending werkelijk schade veroorzaakte (artikel 82 AVG). Ook verlies van controle over de eigen gegevens of onzekerheid over de verwerking kan schade zijn. De betrokkene moet die schade daadwerkelijk hebben geleden; zijn eigen gedrag mag niet de doorslaggevende oorzaak zijn (C-526/24, dictum 2 en 3).
Aangehaalde rechtspraak
Hof van Justitie van de Europese Unie
- HvJ EU, 26 oktober 2023, C-307/22, ECLI:EU:C:2023:811 (FT): ook bij een ander doel dan controle van de gegevens blijft de eerste kopie kosteloos (dictum 1).
- HvJ EU, 19 maart 2026, C-526/24, ECLI:EU:C:2026:216 (Brillen Rottler): ook een eerste verzoek kan bij aangetoond misbruik buitensporig zijn; schadevergoeding vergt werkelijk geleden schade en causaal verband (punten 35, 41-43; dictum 2-3).
Gerechtshoven
- Hof ’s-Hertogenbosch, 28 juli 2026, ECLI:NL:GHSHE:2026:1976: een ander procedurendoel is op zichzelf onvoldoende; de bijkomende omstandigheden maakten de verzoeken tot een drukmiddel (r.o. 6.9.9).
Rechtbanken
- Rechtbank Noord-Holland, 21 juli 2026, ECLI:NL:RBNHO:2026:9168: bij misbruik werden de gespecificeerde werkelijke proceskosten van € 7.047,97 toegewezen (r.o. 5.13).
- Rechtbank Noord-Holland, 21 juli 2026, ECLI:NL:RBNHO:2026:9167: misbruik mocht ambtshalve worden beoordeeld, ook bij een inhoudelijk antwoord na tien maanden (r.o. 2.1, 2.4 en 4.2).
- Rechtbank Noord-Holland, 21 juli 2026, ECLI:NL:RBNHO:2026:9165: zonder begroting van de gevraagde werkelijke kosten bleef het reguliere liquidatietarief gelden (r.o. 5.13).
- Rechtbank Noord-Holland, 13 juli 2026, ECLI:NL:RBNHO:2026:8436: verzoeker niet-ontvankelijk wegens misbruik; de zelf procederende webshop kreeg € 50 forfaitaire kosten (r.o. 4.12-4.13).
- Rechtbank Noord-Holland, 13 juli 2026, ECLI:NL:RBNHO:2026:8285: misbruik leidde tot niet-ontvankelijkheid en vergoeding van de toegelichte werkelijke kosten (r.o. 4.26-4.30).
- Rechtbank Rotterdam, 19 januari 2024, ECLI:NL:RBROT:2024:299: misbruik rechtvaardigde werkelijke kosten, maar de ontoereikende specificatie beperkte de vergoeding tot € 1.500 (r.o. 2.9-2.10).
Bestuursrechter
- Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, 24 augustus 2022, ECLI:NL:RVS:2022:2403: willekeurige gemeenteselectie, niet identificeren en de gerichtheid op dwangsommen droegen samen het misbruikoordeel (r.o. 5.4-5.7).