Wanprestatie en gederfde winst bij schaarse producten
Twee handelaren in Disney Lorcana verzamelkaarten werden hoofdelijk veroordeeld tot terugbetaling van €46.000 koopprijs en €27.835 winstderving na leveringsweigering van 591 van 603 bestelde producten. De rechtbank ging voorbij aan het beroep op overmacht en erkende de geldigheid van de lastgevingsovereenkomst ondanks de (te late) opzegging ervan. Professionele handelaren kunnen zich niet achter hun leverancier verschuilen en moeten bewijzen dat zij de producten hebben ingekocht.
Wanprestatie bij levering Disney Lorcana verzamelkaarten
De rechtbank Midden-Nederland heeft twee handelaren in Disney Lorcana verzamelkaarten hoofdelijk veroordeeld tot terugbetaling van de koopprijs en vergoeding van gederfde winst. Van een bestelling van 603 producten ter waarde van ruim €62.000 werden er slechts 12 geleverd. De rechtbank oordeelde dat de koopovereenkomsten rechtsgeldig partieel waren ontbonden en dat geen van beide gedaagden een beroep op overmacht toekwam.
Eiseres bestelde in mei en juni 2023 bij gedaagde sub 2 een grote partij van de eerste beperkte oplage Disney Lorcana producten: 500 boosterboxen, 100 giftsets en 3 playmats, voor een totale koopprijs van €62.399,96. Gedaagde sub 2 plaatste de bestelling op haar beurt bij gedaagde sub 1. De producten zouden in drie “waves” worden geleverd, te beginnen rond 1 september 2023.
Bij de eerste wave ging het direct mis. Gedaagde sub 1 weigerde producten te leveren na een uit de hand gelopen WhatsApp-conflict tussen de drie partijen. Bij de enige levering die wel plaatsvond — op 10 oktober 2023, met tussenkomst van advocaten — ontving eiseres slechts 5 boosterboxen, 5 giftsets en 2 playmats. Na een sommatie op 14 november 2023 en het uitblijven van verdere levering ontbond eiseres de overeenkomsten partieel op 2 januari 2024.
Bijzonder aan de zaak was de lastgevingsovereenkomst die eiseres en gedaagde sub 2 op 23 september 2023 waren overeengekomen. Op grond van die overeenkomst kon eiseres in eigen naam en met uitsluiting van gedaagde sub 2 rechtstreeks vorderingen instellen tegen gedaagde sub 1. Gedaagde sub 2 zegde die lastgevingsovereenkomst op na ontvangst van de dagvaarding.
Lastgevingsovereenkomst niet opzegbaar tijdens procedure
De rechtbank oordeelde dat de opzegging van de lastgevingsovereenkomst niet geldig was. Hoewel de overeenkomst geen expliciete bepaling bevatte die tussentijdse opzegging uitsloot, volgde uit de strekking en de verlengingsbepaling in artikel 5.1 dat opzegging tijdens een lopende procedure niet mogelijk was. Een andere uitleg zou betekenen dat eiseres tijdens het voeren van procedures steeds het risico zou lopen dat de stekker eruit zou worden getrokken, terwijl zij wel de kosten moest dragen. De opzegbevoegdheid van artikel 7:408 lid 1 BW is voor professionele opdrachtgevers van regelend recht — partijen hadden die hier stilzwijgend uitgesloten.
Daarmee kon eiseres ook gedaagde sub 1 rechtstreeks aanspreken. De rechtbank stelde vast dat gedaagde sub 1 niet had geleverd volgens haar eigen uitleveringsmethode (op volgorde van binnenkomst) en dat de eenmalige deellevering niet aan de afspraken voldeed. Beide gedaagden waren in verzuim en de tekortkoming — 591 van 603 producten niet geleverd — rechtvaardigde de ontbinding.
Het beroep op overmacht van gedaagde sub 2 strandde: als professionele handelaar komt het voor haar rekening dat haar leverancier niet levert. Het beroep van gedaagde sub 1 op overmacht en haar algemene voorwaarden liep eveneens spaak. Zij had niet eens onderbouwd dat zij de producten daadwerkelijk had ingekocht, laat staan dat sprake was van een overmachtsituatie. De stelling dat producten uit haar auto zouden zijn gestolen bleef onbewezen.
De gederfde winst van €27.835,36 — berekend als het verschil tussen de betaalde koopprijs en de marktwaarde op de ontbindingsdatum — werd integraal toegewezen. De rechtbank achtte de onderbouwing met marktprijzen per product op de peildatum voldoende realistisch. Het beroep op matiging (artikel 6:109 BW) werd afgewezen: de schadevergoeding vloeide voort uit een tekortkoming bij een vrijwillig aangegane overeenkomst.
In de vrijwaringszaak werd gedaagde sub 1 veroordeeld om aan gedaagde sub 2 te betalen waartoe zij in de hoofdzaak was veroordeeld.
Wat betekent dit voor gederfde winstclaims bij schaarse producten?
Dit vonnis illustreert de kracht van een goed ingericht lastgevingsconstructie. Door de lastgevingsovereenkomst kon eiseres haar leverancier én de leverancier van haar leverancier in één procedure aanspreken, met hoofdelijke veroordeling. Dat de tussenschakel vervolgens probeerde de lastgeving op te zeggen na ontvangst van de dagvaarding, maakte het alleen maar duidelijker dat partijen die constructie niet bedoeld hadden als vrijblijvend.
Ook de schadebegroting is het vermelden waard. De rechtbank accepteerde een relatief eenvoudige berekening van winstderving op basis van de marktwaarde op de ontbindingsdatum. Wie gederfde winst vordert bij schaarse producten die in waarde stijgen, doet er goed aan de marktwaarde op de peildatum per product vast te leggen met verifieerbare bronnen.
Tot slot bevestigt het vonnis dat professionele handelaren zich niet achter hun leverancier kunnen verschuilen wanneer die niet levert. Overmacht is voor professionele partijen een smalle poort — zeker als zij niet eens kunnen aantonen dat zij de producten daadwerkelijk hebben ingekocht.
Veelgestelde vragen
Kan een lastgevingsovereenkomst tijdens een lopende procedure worden opgezegd?
Nee, niet zonder meer. Deze zaak toont aan dat de strekking van een lastgevingsovereenkomst kan meebrengen dat opzegging tijdens een procedure niet mag. De rechter beoordeelde dat opzegging eiseres in een ongelijke positie zou plaatsen: zij draagt de proceskosten terwijl de lasthebber zich kan terugtrekken. Partijen kunnen die bevoegdheid uitsluiten met een duidelijke bepaling.
Wanneer voldoet de onderbouwing van gederfde winst?
Gederfde winst kan worden berekend als het verschil tussen betaalde koopprijs en marktwaarde op de ontbindingsdatum. Dit vonnis aanvaardt een relatief eenvoudige methode: per product worden de marktwaarden op de peildatum vastgesteld met verifieerbare bronnen (prijsvergelijking, handelsplatforms). Documentatie is cruciaal; vage schattingen stuiten op bezwaren.
Kan een professionele handelaar zich verschuilen achter overmacht van zijn leverancier?
Nee. Voor professionele ondernemers is overmacht een smalle poort. Zij dienen zelf hun toeleveringsketen behoorlijk in te richten. Bovendien moet overmacht in detail worden onderbouwd: welke producten waren besteld, hoe zijn zij ingekocht, waarom kon niet worden geleverd? Losse stellingen zonder bewijs schieten tekort.
ECLI:NL:RBMNE:2025:933, Rechtbank Midden-Nederland, 26 februari 2025.
Aangehaalde rechtspraak
Rechtbanken: ECLI:NL:RBMNE:2025:933