Naar inhoud

Gaat een aandeelhoudersovereenkomst voor op de statuten?

23 juli 2026Juriaan de Vries

Aandeelhoudersovereenkomst en statuten bij besluitvorming

Een aandeelhoudersovereenkomst wijzigt de statuten niet, maar kan de geldigheid van een besluit wel beïnvloeden via de redelijkheid en billijkheid. Dat bleek bij een ontbindingsbesluit waarvoor de afgesproken 60% ontbrak. De rechtbank Rotterdam vernietigde het besluit. Beslissend zijn de afspraken, hun doorwerking in de vennootschap en de termijn om vernietiging te vorderen.

Ontbinding strandt op de afgesproken meerderheid

De twee aandeelhouders hielden 50,25% en 49,75% van de aandelen. De meerderheidsaandeelhouder wilde de samenwerking beëindigen en liet met een gewone meerderheid tot ontbinding besluiten. De vennootschap beriep zich op de statuten. De aandeelhoudersovereenkomst verlangde echter 60% en bevatte een voorrangsbepaling. De rechtbank Rotterdam oordeelde op 20 november 2024 dat het besluit in deze omstandigheden in strijd was met art. 2:8 BW en vernietigde het (r.o. 5.6 en 5.9-5.10).

Wanneer is een aandeelhoudersbesluit nietig, en wanneer vernietigbaar?

Een gebrekkig besluit is niet zonder meer ongeldig. De wet kent twee sancties, met uiteenlopende gevolgen.

Een besluit is nietig indien het in strijd is met de wet of de statuten, tenzij uit de wet anders voortvloeit (art. 2:14 lid 1 BW). Nietigheid betekent ongeldigheid van rechtswege: rechtens is er nooit een besluit geweest. Dit betreft in de eerste plaats besluiten die inhoudelijk niet zijn toegestaan, bijvoorbeeld omdat een orgaan een beslissing neemt die de statuten niet toelaten of die zijn bevoegdheid te buiten gaat. Dezelfde systematiek geldt voor elke rechtspersoon: toen bij een vereniging een commissie van beroep zelfstandig een sanctie oplegde terwijl de statuten die bevoegdheid uitsluitend aan het bestuur toekenden, was dat besluit nietig wegens strijd met de statuten (art. 2:14 lid 1 BW) (rechtbank Limburg 2026).

Daarnaast is een besluit nietig indien het is genomen zonder een door de wet of de statuten voorgeschreven voorafgaande handeling van, of goedkeuring door, een ander orgaan of een derde (art. 2:14 lid 2 BW). Zo behoefde in een concern een statutenwijziging door de algemene vergadering een voorstel van de vergadering van houders van prioriteitsaandelen, en behoefde een bestuursbesluit de goedkeuring van de algemene vergadering. Ontbraken die, dan waren de besluiten nietig, maar konden zij nadien door dat andere orgaan worden bekrachtigd (rechtbank Noord-Holland 2018). De bevoegdheid tot bekrachtiging komt uitsluitend toe aan dat andere orgaan, en niet aan het orgaan dat het gebrekkige besluit heeft genomen.

Een besluit is vernietigbaar indien het in strijd is met wettelijke of statutaire bepalingen die de totstandkoming van besluiten regelen, met een reglement, of met de redelijkheid en billijkheid die door art. 2:8 BW worden geëist (art. 2:15 lid 1 BW). Vernietigbaarheid betekent dat het besluit geldig is totdat de rechter het op vordering vernietigt. De meeste gebreken in de besluitvorming vallen hieronder: oproeping, agendering, quorum en deelname. De Hoge Raad heeft dit recent bevestigd. In een zaak betreffende het familiebedrijf Steenfabriek De Rijswaard was een aandeelhoudersvergadering mogelijk te vroeg aangevangen, waardoor twee aandeelhouders niet aan de besluitvorming hadden kunnen deelnemen. De Hoge Raad oordeelde dat dit "strijd oplevert met wettelijke of statutaire bepalingen die het tot stand komen van besluiten regelen, in de zin van art. 2:15 lid 1, aanhef en onder a, BW, en leidt (...) tot vernietigbaarheid van het besluit en niet tot nietigheid daarvan" (HR 20 juni 2025, r.o. 3.2.4).

Bij strijd met wet of statuten moet dus eerst worden vastgesteld welk voorschrift is geschonden. Regels over de totstandkoming vallen in beginsel onder art. 2:15 BW. De ontbrekende voorafgaande handeling of goedkeuring van een ander orgaan of een derde is een uitdrukkelijke uitzondering: daarvoor geldt art. 2:14 lid 2 BW. Het etiket “procedureel gebrek” beslist de sanctie daarom niet zelfstandig.

Hoe werkt de aandeelhoudersovereenkomst door in een besluit?

Nietigheid vereist strijd met de wet of de statuten (art. 2:14 BW). Een aandeelhoudersovereenkomst is geen van beide; zij is een overeenkomst. Ook de vernietigingsgrond van het totstandkomingsgebrek (art. 2:15 lid 1 sub a BW) en de nietigheid wegens een ontbrekende voorafgaande handeling (art. 2:14 lid 2 BW) veronderstellen een wettelijke of statutaire bepaling. Een besluit dat uitsluitend de aandeelhoudersovereenkomst schendt, is daarom niet om die enkele reden nietig en evenmin vernietigbaar wegens een totstandkomingsgebrek. Voor vernietiging wegens die contractbreuk is de route: strijd met de redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW, die op grond van art. 2:15 lid 1 sub b BW tot vernietigbaarheid leidt.

De overeenkomst bindt haar partijen. Wie in strijd met zijn afspraken handelt, kan contractueel worden aangesproken op nakoming, schadevergoeding of een boete.

De bedoeling van partijen en de inrichting van hun afspraken zijn van belang voor de doorwerking. Drie situaties helpen de vraag af te bakenen.

1. De afspraken zijn op elkaar afgestemd

Dan is van een werkelijk conflict geen sprake en volgt de uitleg de gezamenlijke bedoeling. De Rotterdamse zaak biedt hiervan een voorbeeld (rechtbank Rotterdam 2024). De vennootschap betoogde dat haar statuten na een statutenwijziging een gewone meerderheid toelieten en derhalve voorgingen. De rechtbank stelde vast dat de statuten dat niet bepaalden en dat de bedoeling juist was de statuten met de aandeelhoudersovereenkomst in overeenstemming te brengen (rechtbank Rotterdam 2024, r.o. 5.6). De aandeelhoudersovereenkomst bevatte bovendien een bepaling dat zij bij afwijking voorgaat (rechtbank Rotterdam 2024, r.o. 5.9). Tegen die achtergrond oordeelde de rechtbank dat het niet volgen van de aandeelhoudersovereenkomst in strijd was met de redelijkheid en billijkheid (art. 2:8 lid 1 BW), dat het beroep op de statuten daarop afstuitte (art. 2:8 lid 2 BW), en dat het ontbindingsbesluit derhalve vernietigbaar was (art. 2:15 lid 1 sub b BW) (rechtbank Rotterdam 2024, r.o. 5.10).

2. Een onderwerp is bewust alleen contractueel geregeld

Vertrouwelijkheid vormt een klassieke reden om afspraken niet in de openbare statuten op te nemen. Hebben partijen een onderwerp doelbewust in de overeenkomst en niet in de statuten geregeld, dan is dat een aanwijzing voor het gewicht van de contractuele afspraak. Ook dan gaat zij niet formeel voor: een besluit kan via art. 2:8 BW vernietigbaar zijn, terwijl de contractuele aanspraken afzonderlijk moeten worden beoordeeld.

3. De bedoeling achter het verschil is onduidelijk

De aandeelhoudersovereenkomst bepaalt A, de statuten bepalen B, en de gezamenlijke bedoeling laat zich niet vaststellen. Hier ligt het werkelijke vraagstuk, en hier biedt de rechtspraak geen scherpe regel. Uitgangspunt is dat de statuten de geldigheid van het besluit bepalen en dat de aandeelhoudersovereenkomst een contractuele vordering verschaft. De doorwerking langs art. 2:8 BW kan dat anders maken, maar dat vormt een uitzondering; van belang is onder meer of alle aandeelhouders partij zijn bij de overeenkomst. Is dat het geval en worden geen derden geraakt, dan benadeelt afdwinging van de overeenkomst niemand die daarmee niet heeft ingestemd, wat voor doorwerking pleit. Zijn niet alle aandeelhouders partij of worden derden geraakt, dan moet ook met hun positie rekening worden gehouden. De openbare statuten beschermen mede derden en toekomstige aandeelhouders.

Ook bij volledige doorwerking geldt een begrenzing: nakoming van de overeenkomst kan niet worden verlangd indien daardoor het belang van de vennootschap, afgezet tegen het aandeelhoudersbelang, in onaanvaardbare mate wordt geschaad (rechtbank Rotterdam 2024, r.o. 5.11-5.12).

De vervaltermijn: een gegrond bezwaar volstaat niet

Een besluit dat uitsluitend de aandeelhoudersovereenkomst schendt, moet tijdig ter vernietiging aan de rechter worden voorgelegd. Volgens art. 2:15 lid 5 BW vervalt die bevoegdheid één jaar na het einde van de dag waarop aan het besluit voldoende bekendheid is gegeven, of de belanghebbende ervan kennis heeft genomen of is verwittigd. Alleen uitgaan van de eigen ontdekkingsdatum kan dus te laat zijn.

De zaak Steenfabriek De Rijswaard illustreert dit. De statutenwijziging aldaar was, door de te vroeg aangevangen vergadering, gebrekkig tot stand gekomen. Niettemin bleef zij in stand: het besluit was slechts vernietigbaar en de vernietigingstermijn was verstreken. De gebrekkige wijziging bleef gelden en de vordering werd afgewezen. Nietigheid zou dit gevolg niet hebben gehad; vernietigbaarheid wel.

Wat betekent dit voor aandeelhouders?

Een aandeelhouder die met een ongewenst besluit wordt geconfronteerd, is niet uitsluitend op de vernietigingsroute aangewezen. De Rotterdamse rechtbank wees de richting: het buitenspel zetten van een aandeelhouder met bijna de helft van de aandelen door middel van een ontbindingsbesluit in strijd met de aandeelhoudersovereenkomst, is niet de aangewezen wijze om een samenwerking te beëindigen; ontvlechting en financiële afwikkeling dienen langs andere weg plaats te vinden. Afhankelijk van de omstandigheden kan de wettelijke geschillenregeling een uitweg bieden: de ene aandeelhouder verplichten zijn aandelen over te dragen (uitstoting), of de ontevreden aandeelhouder laten uittreden.

Leg bij het maken of wijzigen van de afspraken vast hoe de aandeelhoudersovereenkomst en de statuten zich tot elkaar verhouden. Betrek alle aandeelhouders, neem een duidelijke voorrangsafspraak op en stem de statuten waar nodig af. Dat vermindert uitlegproblemen. Het vervangt de toets aan het vennootschapsbelang en de rechten van derden niet.

Veelgestelde vragen

Kan een besluit in strijd met de aandeelhoudersovereenkomst worden vernietigd?

Ja, als het negeren van de overeenkomst in de omstandigheden in strijd is met de redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW. De vernietigingsgrond is dan art. 2:15 lid 1 onder b BW. De overeenkomst bindt haar partijen, maar wijzigt de statuten niet en maakt een besluit niet vanzelf ongeldig.

Helpt een bepaling dat de aandeelhoudersovereenkomst voorgaat?

Een voorrangsbepaling verduidelijkt de bedoeling van partijen en kan daardoor gewicht hebben bij de toepassing van art. 2:8 BW. Zij verschaft de overeenkomst geen zelfstandige wettelijke rang boven de statuten. Of doorwerking mogelijk is, hangt ook af van de betrokken aandeelhouders, het vennootschapsbelang en de gevolgen voor derden.

Wat is het verschil tussen een nietig en een vernietigbaar besluit?

Een nietig besluit is van rechtswege ongeldig. Een vernietigbaar besluit blijft gelden totdat de rechter het vernietigt. Daarvoor geldt de vervaltermijn van één jaar uit art. 2:15 lid 5 BW, die onder meer begint bij voldoende bekendmaking. Een ontbrekende voorgeschreven goedkeuring van een ander orgaan kan juist nietigheid opleveren (art. 2:14 lid 2 BW).

Aangehaalde rechtspraak

Hoge Raad

Rechtbanken

Lees ook