Inleiding
De Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam is de gespecialiseerde rechter voor ondernemingsrechtelijke geschillen. Zij is de enige rechter in Nederland die een enquête kan gelasten, onderzoekers kan benoemen om het beleid van een vennootschap door te lichten, en op grond daarvan kan ingrijpen: een bestuurder schorsen, een tijdelijk bestuurder benoemen of de overdracht van aandelen bevelen. Voor verschillende conflicten bestaan verschillende procedures. Welke route past, hangt af van wat het doel is: onderzoek, een gedwongen scheiding, of het terugdraaien van een besluit.
Enquêterecht
De enquête is de zwaarste en veruit meest gebruikte procedure. Op verzoek van aandeelhouders of andere belanghebbenden onderzoekt de Ondernemingskamer het beleid en de gang van zaken van de vennootschap. Al in een vroeg stadium kan zij onmiddellijke voorzieningen treffen, zoals het schorsen van een bestuurder of het benoemen van een tijdelijke bestuurder, en na onderzoek wanbeleid vaststellen. De druk die daarvan uitgaat brengt een impasse in de praktijk vaak tot een oplossing. Zie enquêterecht bij de Ondernemingskamer.
Geschillenregeling: uitstoting en uittreding
De geschillenregeling dwingt de overdracht van aandelen af en is de route wanneer de verhoudingen onherstelbaar zijn en een definitieve scheiding het doel is. Bij uitstoting vorderen medeaandeelhouders dat een aandeelhouder die de vennootschap schaadt zijn aandelen overdraagt; bij uittreding vordert de benadeelde aandeelhouder juist dat de anderen zijn aandelen overnemen, waarbij de prijs billijk kan worden verhoogd. Zie de geschillenregeling.
Uitkooprecht
Wie alleen of samen met groepsmaatschappijen ten minste 95 procent van het kapitaal houdt, kan de resterende aandeelhouders gedwongen laten overdragen. Het is geen conflictprocedure: er hoeft geen wangedrag te worden aangetoond. De Ondernemingskamer beoordeelt of aan het kapitaalvereiste is voldaan en stelt de prijs vast, doorgaans na een deskundigenbericht. Zie het uitkooprecht.
Jaarrekeningprocedure
Met de jaarrekeningprocedure kan van de vennootschap worden gevorderd dat zij haar jaarrekening inricht volgens de wettelijke verslaggevingsregels. Een geschil over de jaarrekening is vaak een signaal van dieperliggende problemen binnen de onderneming. Zie de jaarrekeningprocedure.
Fusie en splitsing
Bij fusies en splitsingen is de rol van de Ondernemingskamer bescheiden en overwegend procedureel: schuldeisersverzet wordt strikt vermogensrechtelijk getoetst en de kamer verleent goedkeuring voor de aanwijzing van dezelfde accountant voor de betrokken vennootschappen. De zware middelen, zoals vernietiging van een fusie, komen in de gepubliceerde rechtspraak nauwelijks voor. Zie fusie en splitsing bij de Ondernemingskamer.
WOR-procedures
De ondernemingsraad kan bij de Ondernemingskamer in beroep tegen een besluit van de ondernemer waarover advies is uitgebracht (artikel 26 WOR). De kamer toetst of de ondernemer bij afweging van de belangen in redelijkheid tot het besluit heeft kunnen komen, en kan de ondernemer verplichten het besluit in te trekken of de gevolgen ervan ongedaan te maken. Zie de WOR-procedures.
Welke procedure past
De keuze tussen deze routes bepaalt vaak de uitkomst. Is het doel onderzoek of het doorbreken van een impasse, dan ligt de enquête voor de hand; gaat het om een definitieve scheiding, dan de geschillenregeling of, bij 95 procent, de uitkoop. Elke procedure kent een eigen ontvankelijkheidsdrempel, bewijslast en tijdlijn. Deze reeks werkt elke procedure afzonderlijk uit, met de leidende rechtspraak van de Ondernemingskamer en de Hoge Raad. Meer over dit rechtsgebied op de pagina corporate litigation.